ГалоўнаяНавіныПа старонках беларускага календара
Новы віртуальны праект да 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
ХVІІ Міжнародныя кнігазнаўчыя чытанні

Песня аб райскім жыцці: інсітнае мастацтва Алены Кіш

Песня аб райскім жыцці: інсітнае мастацтва Алены Кіш
Іншыя навіны

У 2021 годзе спаўняецца 125 гадоў самабытнай мастачцы, унікальнаму майстру, прадстаўніцы наіўнага мастацтва Алене Кіш. Яна з’яўляецца стваральнікам унікальнага выяўленчага жанру аўтарскага маляванага дывана.

Алена Андрэеўна Кіш нарадзілася ў 1896 годзе (па іншых звестках – у 1889-м) у мястэчку Раманава Слуцкага павета Мінскай губерні (цяпер аграгарадок Леніна Слуцкага раёна Мінскай вобласці) у сялянскай сям’і.

Бацька быў творчай асобай, майстрам на ўсе рукі, і яго здольнасці, верагодна, перадаліся дзецям, якія ў вольны час любілі маляваць або што-небудзь майстраваць. Але самым вялікім маляўнічым талентам лёс адарыў Алену. Спецыяльнай мастацкай адукацыі яна не атрымала, аднак самастойна засвоіла мастацкую тэхніку жывапісу. Свае “маляванкі” яна звычайна рабіла на незагрунтаваным палатне, пакрытым чорнай фарбай. На чорны фон наносіла алейнымі або клеявымі фарбамі каляровы малюнак (часам з выкарыстаннем трафарэтаў) – і квітнела яркая выява.

alena_kish_1.jpg

Дзева на водах

Творы, а гэта былі, як правіла, насценныя дываны, мастачка стварала на заказ падчас падарожжаў па Мінскай вобласці: з пачатку 1930-х гадоў Алена Кіш стала хадзіць па вёсках і рабіць дываны за ўзнагароджанне, часам за прытулак і прадукты. Так яна зарабляла сабе на жыццё. Яркія і экзатычныя “маляванкі” былі жаданыя ў кожнай вясковай хаце. Для іх сюжэтаў мастачка выкарыстоўвала фантастычна-алегарычныя тэмы (“Рай”, “Ліст да каханага”, “Дзева на водах”, “У райскім садзе” і інш.). Гэтыя творы Алены Кіш дзівяць кампазіцыйнай адвагай і багатай фантазіяй аўтара. З-пад яе пэндзля выходзілі надзвычай шматколерныя, непасрэдна-шчырыя, паўрэальныя творы, якія надавалі інтэр’еру жылля яркую дэкаратыўнасць і казачную загадкавасць. Для сваіх заказчыкаў яна малявала розныя варыянты. Кожны дыван хоць і быў напісаны па вядомым сюжэце, але істотна адрозніваўся ад іншых.

alena_kish_2.jpg

Рай

Падчас Вялікай Айчыннай вайны А. Кіш нейкі час жыла ў Слуцку, затым пераехала да сястры ў вёску Грозава (цяпер аграгарадок) Капыльскага раёна. У пасляваенны перыяд жыццё было цяжкім. Да таго ж рукатворныя дываны пачалі выцясняцца моднымі фабрычнымі габеленамі. Работы Алены перасталі быць такімі ж запатрабаванымі, як раней. Жыццёвы шлях уяўляўся адзінокай мастачцы тужлівай песняй і, на жаль, скончыўся трагічна. У 1949 годзе яе не стала.

Цікавасць да творчасці самабытнай народнай мастачкі ўзнікла толькі ў 1970-я гады. Інфармацыя аб жыцці і творчасці А. Кіш была сабрана намаганнямі мастака У. Басалыгі, які з дзяцінства запомніў размаляваныя дываны ў сялянскіх дамах сваіх сваякоў. Ён зацікавіўся аўтарствам гэтых яркіх і простых рэчаў і правёў свае даследаванні, па крупінках збіраючы звесткі аб мастачцы і створанай ёю прыгажосці. Усяго было знойдзена 12 твораў (з 300, якія зрабіла за сваё жыццё А. Кіш). У 1978 годзе на І Рэспубліканскай выставе народных маляваных дываноў упершыню быў прадстаўлены адрэстаўраваны У. Басалыгам дыван Алены Андрэеўны. У папулярызацыю імя А. Кіш унесла свой уклад і беларускі сцэнарыст і рэжысёр Г. Адамовіч. Яна зняла фільм “Маляваны рай” (2010), прысвечаны жыццю і творчасці мастачкі.

У 1984 годзе ў Югаславіі была выдадзена “Всемирная энциклопедия наивного искусства”, у якой прадстаўлены 800 імёнаў мастакоў з 50 краін. І сярод іх – Алена Кіш. Яна ў шэрагу з сусветна вядомымі мастакамі-прымітывістамі: французам Анры Русо, харватам Іванам Генералічам, грузінам Ніка Пірасмані, украінкай Кацярынай Білакур і іншымі.

Работы таленавітай мастачкі былі прадстаўлены ў 1999 годзе ў Маскве на I Міжнародным фестывалі “Інтэрмузей”. Творы А. Кіш уваходзяць у склад вялікай калекцыі дываноў Гісторыка-культурнага музея-запаведніка “Заслаўе” і з’яўляюцца аднымі з лепшых узораў беларускага наіўнага мастацтва. Такое прызнанне яна заслужыла цярплівым служэннем творчасці ў імя прыгажосці. Ёй прысвячаюць свае працы скульптары і жывапісцы.

alena_kish_3.jpg

Інфармацыю пра самабытную мастачку можна знайсці ў электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, анлайн-энцыклапедыі “Беларусь у асобах і падзеях”, базе даных нацыянальных аўтарытэтных запісаў, на сайце Капыльскай раённай цэнтральнай бібліятэкі імя А. Астрэйкі. Раім звярнуць увагу на навукова-папулярнае выданне Н. Русаковіч “Песня аб райскім жыцці”, якое выйшла ў 2016 г.

Матэрыял пададзены навукова-даследчым аддзелам бібліяграфіі.

Чытайце таксама:

Мастак Кахабер Гагохія: “Я прызнаю геній Рафаэля, але больш люблю работы Язэпа Драздовіча і Алены Кіш”

Навіны

Да 85-годдзя з дня нараджэння першага загадчыка навукова-даследчага аддзела Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Канстанціна Сямёнавіча Санько

3 Сак 2021

Канстанцін Сямёнавіч нарадзіўся 3 сакавіка 1936 года ў вёсцы Пахабаўшчына (сёння – в. Альбянка Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці) у сялянскай сям’і.

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

Хроніка будаўніцтва. 2002 год

2 Сак 2021

Наступныя некалькі публікацый у рамках віртуальнага праекта “Нацыянальная бібліятэка Беларусі ў сучаснай прэсе” будуць прысвечаны хроніцы будаўніцтва новага будынка, перадавым тэхналогіям беларускіх архітэктараў і праекціроўшчыкаў і ўнікальнаму досведу, назапашанаму за час узвядзення новага будынка галоўнай бібліятэкі краіны.

Да 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

#BelBookChallenge рэкамендуе: зборнікі любоўнай лірыкі

2 Сак 2021

У першыя вясновыя дзянькі сэрца патрабуе цяпла не толькі ад тэрмометра, але і ў душы. А дзе шукаць сардэчнае цяпло, як не ў каханні? Першыя цёплыя абдымкі квітнеючага юнацтва або жар шчырых пачуццяў на піку адносін – усё гэта, вядома, ёсць і ў жыцці, але перад тым, як акунуцца ў любоўныя перыпетыі, варта патрэніравацца на кнігах. А, як мы ведаем, нішто не раскажа пра каханне лепш, чым паэзія! Наступная тэма BelBookChallenge – зборнікі любоўнай лірыкі.

Блог прафесійнага чытача

3 Сак 2021

Сусветны дзень пісьменніка 3 сакавіка на канале «Беларусь 3» адзначаць паказамі праграм, прысвечаных беларускім класікам. А 5 сакавіка ўбачым экранізацыю п'есы «Хто смяецца апошнім» Кандрата Крапівы, юбілей якога адзначаецца сёлета.

Навіны бібліятэк

Залатая Горка, Доўгі Брод, Пярэспа: гісторыя пасляваеннага Мінска ў фотадакументах

2 Сак 2021

Гісторык і экскурсавод Іван Сацукевіч прадставіў на ХХVIII Мінскай міжнароднай кніжнай выставе-кірмашы сваю кнігу “Минск: из руин к процветанию”. Выданне прысвечана пасляваеннай гісторыі сталіцы ў перыяд з 1944 па 1979 год.

Навіны бібліятэк

Бібліятэкарам
111