ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
Казачна цікава прайшоў навагодні ранішнік у бібліятэцы!
Чароўны свет беларускай прыроды

Аб чым нашэптваюць архівы?

Аб чым нашэптваюць архівы?
Іншыя навіны

У даследчыцкай гісторыі Сцяпана Александровіча мноства сюжэтных ліній, спароджаных архіўнымі росшукамі, трапіла на старонкі перыядычнага друку, сабрана пад вокладкі кніжных выданняў. Па-за ўвагай застаюцца дакументы, якія на розных этапах працы выконвалі факультатыўную ролю, але з часам набылі самастойную значнасць. Яны выдатна ілюструюць культуру даследчыцкай працы, сведчаць пра міжнародны аўтарытэт і арганізацыйныя здольнасці мінскага вучонага, з цікавых ракурсаў падсвечваюць асобу і час.

Парады навукоўца і педагога, падказаныя шматгадовым вопытам, актуальныя і сёння: «Цярплівасць і яшчэ раз цярплівасць, настойлівасць у пошуках, пільная ўвага да дробязных, на першы погляд, фактаў і звестак, уменне прачытаць матэрыялы так, каб далёкая гісторыя ажыла і загаварыла, а таксама, шчыра кажучы, шчасце і нейкае інтуітыўнае чуццё – вось якасці, без якіх не варта пераступаць парог архіва ці рукапіснага аддзела бібліятэкі».

На маім працоўным стале – часопісны («Полымя»; 1969, № 8) і кніжны («Слова – багацце», 1981) варыянты нарыса «Па слядах Францыска Скарыны». А поруч некалькі неапублікаваных лістоў Мацея Канапацкага да Сцяпана Александровіча. Пра польскага адрасата чытаем у дзённікавых запісах ад 21 верасня 1967 года:  «Вечар.

На вакзале ў Сопаце мяне чакаў Мацей Канапацкі – колішні супрацоўнік беластоцкай “Нівы”, а цяпер рэдактар інфармацыйнага выдання на Гдыньскім суднабудаўнічым заводзе. З Мацеем я перапісваўся даўно, але ні разу не бачыўся. Пазнаў адразу. Дапамагло фота, а яшчэ больш – яго ўсходняе аблічча беларускага татарына».

Ліст М. Канапацкага ад 19 жніўня 1962 года на афіцыйным бланку газеты «Ніва», напэўна, быў у ліку першых, адрасат і адрасант яшчэ на «Вы»: «…хочацца нешта напісаць, а асабліва падзяліцца сваімі ўражаннямі з пабыўкі ў Любліне. Як Вам вядома, мэтай гэтай паездкі было наведанне К. Яворскага і В. Станкевіча – швагра Я. Купалы. Інтэрв’ю з В. Станкевічам дало наогул цікавыя матэрыялы. У “Ніве” – у адным з асенніх нумароў давядзецца напісаць аб Купалу, цёці Уладзі, продках Станкевіча – удзельніках паўстанняў 1831 і 1863 гг., аб сустрэчах Станкевіча з Фр. Багушэвічам. У швагра паэта захавалася некалькі памятных фатаграфій.

У прыватнасці, Купалы і яго жонкі з 1916 года, нататнік з сярэбранай вокладкай, на якой дэдыкацыя паэта і цёці Уладзі (з 1916 г.), здымак швагеркі Станкевіча, якая была замужам за ўнукам В. Дуніна-Марцінкевіча.

І ён тут таксама. Унука пісьменніка замардавалі гітлераўцы ў 1939 годзе».

Успаміны Вікенція Станкевіча, «незвычайна гасціннага, сардэчнага чалавека» ў запісах Мацея Канапацкага і пад назвай «У швагра Янкі Купалы» былі апублікаваны ў «Ніве» 30 снежня 1962 г. У фондах мінскага музея песняра сёння захоўваецца цікавы артэфакт – нататнік з гравіроўкай на сярэбранай пласціне з дарчым надпісам (дэдыкацыяй) на польскай мове: «Найлепшаму Віцюсю ад Уладкі і Янкі. 5/ІV–16 г.».

З ліста М. Канапацкага таксама даведваемся, што адным з напрамкаў пошукаў і, адпаведна, запытаў С. Александровіча было месца гібелі 27 лютага 1945 г. на тэрыторыі былой Усходняй Прусіі беларускага паэта Аляксея Коршака. Калега з Польшчы імкнуўся дапамагчы. З ліста ад 9 верасня  1969 года: «Я пасля выхаду са шпіталя адразу наведаў бібліятэку ПАН у Гданьску. У ёй ёсць спецыяльныя выданні, тоўстыя кнігі, у якіх усе названні мясцовасцей у нямецкай мове, якія зараз у межах ПНР. І я шукаў, і працаўнік бібліятэкі, з яе дырэктарам гаварыў, а Лайслейндорфа як няма так няма. Ахопліваюць мною сумненні, ці ўвогуле ўласцівае названне гэтай мясцовасці, дзе загінуў паэт. Загляні ў першакрыніцы, мо ёсць нейкія варыянты названня гэтай мясцовасці? Перада мною ляжала вялікая карта – яшчэ нямецкая – пераглядалі яе, яшчэ раз заглядалі ў том і абсалютна няма Лайслейндорфа. Гэта, мабыць, названне нейкага малога хутара, дзе некалькі хат – проста не ведаю, што ўжо і думаць. Вось, ізноў наведаеш мяне (як добра было б!), заглянем у бібліятэку, пераканаемся».

Адным з прыпынкаў у даследчыцкім маршруце 1967 г. была сталіца Славакіі. Пасля многіх сустрэч і эмацыянальных узрушэнняў вечаровая заціш гатэльнага нумара настройвала на роздумы: «Не ведаю, ці давялося Уладзіміру Жылку, калі ён вучыўся ў Празе, бываць у Браціславе. Сёння ж аўтар “Уяўленняў” прыйшоў у мой ціхі пакойчык і размаўляе са мною. Я чую яго задушэўны голас, адчуваю трывогі і парыванні сэрца, якімі ён жыў… сорак пяць гадоў таму назад».

Падставай для своеасаблівых медытацый вучонага стаў каштоўны набытак: «Учора Л. Краскоўская – колішняя аднакласніца і прыяцелька Ул. Жылкі па Дзвінскай беларускай гімназіі (яна цяпер працуе ў Славацкім народным музеі) – перадала мне архіў паэта, каб я, у сваю чаргу, пераслаў гэтыя матэрыялы яго дачцэ. Сёння мне не спіцца (ці не перагрэўся без прывычкі на спякотлівым тутэйшым сонцы?), і я перабіраю рукапісы. Многа чарнавых накідаў вершаў:

Ну і халодна, халодна на свеце,
Калі сэрца астыне гарэць…
А калісь было неяк іначай
І хапала цяпла без таго.
Горкай памяці дробнай астачай
Да дзяцінства кульгаю свайго».

Уважліва прачытваліся і асэнсоўваліся радкі з дзённіка Уладзіміра Жылкі, праводзіліся паралелі з літаратурнай класікай: «І апошняе: “Хто кажа, што ноч чорная? Ноч сіняя, як Мудрасць і Адвечнасць. Ноч мудрэй дня. Ноч – глыбіня. Кожная жанчына стае цяжарнай ноччу. Мы ўсе пачатыя ўначы…” Што ні кажы, а ў гэтым роздуме ёсць штосьці ад Максіма Багдановіча…»

Перададзены пры пасрэдніцтве С. Александровіча рукапісны збор У. Жылкі перажыў сваю шматгадовую адысею. Цяпер ён займеў трывалую прапіску ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва. Найбольш каштоўная яго частка пабачыла свет у пачатку 1990-х: у “палымянскай” публікацыі, а потым і ў кнізе У. Калесніка «Усё чалавечае: літаратурныя партрэты, артыкулы, нарысы» (1993). У анатацыі да выдання чытаем: «Асаблівую цікавасць уяўляе нарыс “Пражскі эпісталярый”, у якім аўтар дае шырокую панараму літаратурнага, культурнага і палітычнага жыцця Беларусі 20–30-х гг. і ўдзелу ў ім літаратараў, асветнікаў, палітыкаў, такіх, як У. Жылка, А. Луцкевіч, І. Дварчанін, Т. Грыб і інш.».

Аўтар гэтых радкоў мае гонар прадоўжыць даследчыцкую працу ў рэчышчы, пракладзеным славутымі папярэднікамі. Фактаграфічна пабагацеў «Пражскі эпісталярый». Вызначаны і манаграфічна аформлены ўласны напрамак – «Браціслаўскі эпісталярый: славацка-беларускі архіўны дыскурс ХХ стагоддзя» (2019). Пасля шматлікіх паездак і публікацый у галаве ўсё адно заўсёды тахкае апошні радок з нарыса «Па слядах Францыска Скарыны” Сцяпана Александровіча: «Патрэбны далейшыя пошукі…»

Аўтар публікацыі: Мікола Трус.
Крыніца: Літаратура і мастацтва

Да 100-годдзя з дня нараджэння Сцяпана Александровіча Нацыянальная бібліятэка Беларусі арганізавала круглы стол "Кнігі і людзі" і юбілейную выставу "Слова – багацце".

Навіны

Да 125-годдзя з дня нараджэння Юліі Іосіфаўны Бібіла

27 Май 2022

26 мая ў межах святкавання 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі адбылося мерапрыемства, прысвечанае славутаму беларускаму бібліёграфу Юліі Іосіфаўне Бібіла (1897–1974).

Да 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Нацыянальная бібліятэка на ХХІІ Узвышаўскіх чытаннях

27 Май 2022

26 мая ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва прайшлі ХХІІ Узвышаўскія чытанні “Беларускія пісьменнікі ваеннага пакалення: лёсы і творы”, прымеркаваныя да Года гістарычнай памяці і стагоддзя Дзяржаўнай архіўнай службы Беларусі.

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

100 рарытэтаў: ад гістарычных кнігазбораў да сучасных арт-кніг

27 Май 2022

26 мая ў музеі кнігі адбылося ўрачыстае адкрыццё выставы “100 рарытэтаў: ад гістарычных кнігазбораў да сучасных арт-кніг”, прысвечанай гісторыі фарміравання фонду Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. У экспазіцыі – найбольш значныя і каштоўныя ўзоры беларускай і сусветнай кніжнай спадчыны, назапашаныя за 100 гадоў.

Кніжныя выстаўкі

Шматлікія ўзоры традыцыйнага народнага мастацтва – у новым выданні “Жывая традыцыя рамёстваў Беларусі”

25 Май 2022

25 мая ў выставачным комплексе Нацыянальнай бібліятэкі, дзе размяшчаецца экспазіцыя “Жывыя крыніцы”, адбылася прэзентацыя кнігі “Жывая традыцыя рамёстваў Беларусі”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Знаёмства з Банкам звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь

25 Май 2022

23 мая на базе Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў у рамках курса “Актуальныя пытанні аховы матэрыяльнай гісторыка-культурнай спадчыны” прайшла лекцыя пра Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Фотавыстава “Беларусь: цудоўныя імгненні” адкрылася ў Даўгаўпілсе

24 Май 2022

21 мая да 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі ў Цэнтры беларускай культуры ў Даўгаўпілсе адбылося адкрыццё фотавыставы “Беларусь: цудоўныя імгненні”, падрыхтаванай бібліятэкай сумесна з тэлеканалам “Беларусь 24”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Асоба і спадчына Язэпа Пушчы: сучаснае прачытанне

23 Май 2022

20 мая ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адбыўся круглы стол “Адысея Язэпа Пушчы”, прымеркаваны да 120-годдзя з дня нараджэння беларускага пісьменніка, сябра літаратурнага аб’яднання “Маладняк”.

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

“Цікава пачытаць”: кніга “Эвристические сказки. Обучение через открытие. Приключения Лисёнка и его друзей”

23 Май 2022

21 мая ў дзіцячым пакоі прайшлі заняткі “Цікава пачытаць” па кнізе Андрэя Караля і Кацярыны Вараб’ёвай “Эвристические сказки. Обучение через открытие. Приключения Лисёнка и его друзей”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Бібліятэкарам