ГалоўнаяНавіныПа старонках беларускага календара
Біямедыцына і фармацэўтыка ў зоне ўвагі віртуальнай чытальнай залы НББ
Выйшаў з друку “Беларускі этнаграфічны тлумачальны слоўнік”

Працавітасць, памножаная на талент

Працавітасць, памножаная на талент
Іншыя навіны

15 снежня спаўняецца 100 гадоў з дня нараджэння (1921–1986) літаратуразнаўца, крытыка і публіцыста, доктара філалагічных навук Сцяпана Хусейнавіча Александровіча. Сорак год працаваў ён на ніве беларускай культуры і атрымаў шырокае, трывалае прызнанне як адзін з найбольш працавітых яе рупліўцаў, адкрывацель малавядомых імён у беларускай літаратуры, забытых фактаў і старонак яе гісторыі.

Сцяпан Александровіч нарадзіўся ў старадаўнім мястэчку Капыль у сям’і рабочага-гарбара. На выбар жыццёвай дарогі будучага літаратара паўплывала яго захапленне чытаннем. “Я чатыры гады трымаў у адной руцэ кнігу, а ў другой пугу. Чытаў многа, чытаў запоем, аддаючы перавагу беларускай кніжцы”, – успамінаў С.Х. Александровіч аб сваім “пастухоўскім” дзяцінстве. У 1939 г. пасля заканчэння капыльскай сярэдняй школы ён паступіў у Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (БДУ), але праз некалькі месяцаў быў прызваны ў Чырвоную армію. З пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Летам 1942 г. пры ўзяцці Керчы і Феадосіі Сцяпан быў цяжка паранены і трапіў у палон. Разам з сябрамі яму ўдалося уцячы з лагера ваеннапалонных і вярнуцца на Капыльшчыну, дзе ён працягваў барацьбу з ворагам у партызанскім атрадзе. Быў узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Славы III ступені і медалямі.

Пасля вайны малады чалавек настаўнічаў і завочна вучыўся на філалагічным факультэце БДУ, які скончыў у 1950 г., а ў 1958 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю. Працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы АН БССР і музеі Я. Коласа. З 1963 г. – дацэнт, з 1974 г. – прафесар БДУ. У 1984 г. атрымаў званне заслужанага работніка культуры Беларусі.

Першыя артыкулы маладога літаратуразнаўца пачалі друкавацца ў 1946 г. у газеце “Літаратура і мастацтва” і іншых рэспубліканскіх перыядычных выданнях. З-пад яго пяра выходзілі краязнаўча-біяграфічныя нарысы пра Францішка Багушэвіча, Янку Купалу, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Цішку Гартнага, Максіма Танка, Кузьму Чорнага, Міхася Лынькова, Петруся Броўку. Сцяпан Хусейнавіч умеў займальна пісаць пра свае навуковыя пошукі і лёс пісьменнікаў, якія сталі аб’ектам даследаванняў. Менавіта з гэтых твораў і пачаўся новы для беларускай літаратуры жанр займальнага біяграфічнага нарыса, дзе паядналіся элементы навуковага і мастацкага стыляў. Нарысы склалі змест кніг “Незабыўныя сцежкі” (1959), “Па слядах паэтычнай легенды” (1965), “Тут зямля такая” (1974). Дакументальна-мастацкія творы “Ад роднае зямлі…” (1962), “На шырокі прастор” (1972), “Крыжавыя дарогі” (1985) таксама належаць да жанру пісьменніцкай біяграфіі. Выйшлі ў свет працы “Вольнадумца з-пад Нясвіжа Аляксандр Незабытоўскі” (1975), “Кнігі і людзі” (1976), “Слова – багацце” (1981) і інш. З 1955 г. С.Х. Александровіч стаў членам Саюза пісьменнікаў СССР.

Alieksandrovich_S-1.jpg

У 1971 г. вучоны абараніў доктарскую дысертацыю “Праблемы развіцця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX – XX стагоддзя”. Дысертацыя была апублікавана асобнай кнігай пад назвай “Пуцявіны роднага слова”. Гэта адно з самых значных і змястоўных даследчых выданняў у айчынным літаратуразнаўстве.

Дыяпазон навуковых інтарэсаў вучонага не можа не ўражваць сваёй шырынёй. Ён не толькі аўтар шэрага біяграфічных нарысаў і літаратурных партрэтаў беларускіх пісьменнікаў, выдатны тэкстолаг, але і даследчык жыцця і дзейнасці Францыска Скарыны, гісторыі беларускага друку, майстэрства Купалы-перакладчыка, сувязей з Беларуссю і беларускай культурай Адама Міцкевіча, Тараса Шаўчэнкі, Яна Райніса і інш. Навуковыя працы вучонага адрозніваюцца багатай канкрэтыкай, шчодрым выкарыстаннем архіўных матэрыялаў і малавядомых фактаў, якія даследчык здабываў у выніку карпатлівых пошукаў ў архівах Мінска, Масквы, Ленінграда, Вільнюса, Кракава і Прагі.

Alieksandrovich_S-2.jpg
Анатоль Змітравіч Крывенка
“Партрэт Александровіча Сцяпана Хусейнавіча”. 1991

Шмат сіл аддаў С.Х. Александровіч працы над хрэстаматыямі для школьнікаў і студэнтаў; стварэнню чатырохтомнай “Гісторыі беларускай савецкай літаратуры”, якая выдавалася ў 1960-я гг.; падрыхтоўцы да выдання і навуковаму каментаванню твораў многіх беларускіх пісьменнікаў.

Каля чатырох дзесяцігоддзяў вучоны прысвяціў і педагагічнай дзейнасці: спачатку як настаўнік у школе і выкладчык у бібліятэчным тэхнікуме, затым – як дацэнт і прафесар БДУ. Яго вучнямі і студэнтамі былі многія з тых, хто сёння з’яўляецца гонарам айчыннай навукі і культуры.

На працягу свайго навуковага, творчага і педагагічнага жыцця Сцяпан Хусейнавіч працаваў на поўную моц падараванага яму лёсам таленту. Нястомная праца вучонага на ніве беларускай культуры значна ўзбагаціла яе гісторыю, забяспечыла трывалае прызнанне значнасці навуковых дасягненняў.

Інфармацыю аб жыцці і дзейнасці С.Х. Александровіча, яго творах можна знайсці ў электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, анлайн-энцыклапедыі “Беларусь у асобах і падзеях”, сайтах філалагічнага факультэта БДУ, Капыльскай цэнтральнай раённай бібліятэкі імя А. Астрэйкі.

Да 100-годдзя з дня нараджэння Сцяпана Александровіча Нацыянальная бібліятэка Беларусі арганізавала круглы стол "Кнігі і людзі" і юбілейную выставу "Слова – багацце".

Матэрыял пададзены навукова-даследчым аддзелам бібліяграфіі.

Навіны

Супрацоўнікі Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі ўзялі ўдзел у міжнароднай канферэнцыі, арганізаванай Нацыянальнай бібліятэкай Арменіі

30 Вер 2022

29–30 верасня ў Нацыянальнай бібліятэцы Арменіі адбылася міжнародная канферэнцыя “Захаванне спадчыны для стабільнай будучыні”, прысвечаная 510-годдзю армянскага кнігадрукавання. Канферэнцыя аб’яднала вядучых і маладых спецыялістаў бібліятэчнай сферы з усяго свету.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Місія – выратаваць кнігу: інтэрв’ю з рэстаўратарам Людмілай Палтаран

29 Вер 2022

Кожная кніга мае сваю гісторыю, запісы на палях, свае пашкоджанні і... свой працэс аднаўлення. Ці цікава вам даведацца, колькі рэстаўруюць кнігі – адзін дзень або адзін год? Як працуе лістадалівачная машына? Якія этапы рэстаўрацыі праходзяць старадаўнія выданні, каб быць прадстаўленымі ў музеях або на паліцах бібліятэк?

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Віншуем з 85-годдзем ветэрана Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Валянціну Карнееўну Жак

1 Кас 2022

Ад усяго калектыву Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі для Валянціны Карнееўны – самыя шчырыя віншаванні з гэтай цудоўнай юбілейнай датай і пажаданні моцнага здароўя на доўгія гады, светлага шчасця, радасці сэрца і ўцехі душы! Хай кожны Ваш дзень будзе напоўнены цікавымі падзеямі, любоўю і клопатам блізкіх і дарагіх сэрцу людзей.

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

У бібліятэцы падвялі вынікі конкурсу “Мір у душы – мір у краіне”

28 Вер 2022

28 верасня ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адбылася ўрачыстая цырымонія ўзнагароджання ўдзельнікаў рэспубліканскага конкурсу “Мір у душы – мір у краіне” ў намінацыі “Верш” у рамках творчага праекта “Шчасце – жыць у мірнай краіне!”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Славуты беларускі кампазітар з грузінскімі каранямі

1 Кас 2022

1 кастрычніка спаўняецца 85 гадоў з дня нараджэння вядомага кампазітара і педагога Андрэя Юр’евіча Мдзівані (1937–2021), які ўнёс вялікі ўклад у беларускую музычную культуру і садзейнічаў яе росквіту.

Па старонках беларускага календара

Пад знакам крылатага змея

30 Вер 2022

З 30 верасня па 7 лістапада ў зале дакументаў па мастацтве (пам. 306) праходзіць кніжна-ілюстрацыйная выстава “Пад знакам крылатага змея”, прысвечаная 550-годдзю з дня нараджэння Лукаса Кранаха Старэйшага (1472–1553).

Кніжныя выстаўкі

Бібліятэкарам