ГалоўнаяНавіныПа старонках беларускага календара
Удзел у конкурсе праекта MOST
Пяць фактаў пра кінаэпапею Сяргея Бандарчука “Вайна і мір”

30 кастрычніка – 115 гадоў з дня нараджэння народнага мастака Беларусі, выдатнага скульптара Андрэя Ануфрыевіча Бембеля (1905–1986)

30 кастрычніка – 115 гадоў з дня нараджэння народнага мастака Беларусі, выдатнага скульптара Андрэя Ануфрыевіча Бембеля (1905–1986)
Іншыя навіны

Імя мастака добра вядома не толькі знаўцам беларускага мастацтва ХХ стагоддзя, але і шматлікім гасцям нашай краіны. Бо сярод найбольш вядомых турыстычных аб’ектаў мемарыяльны комплекс “Брэсцкая крэпасць-герой”, Курган Славы, манумент Перамогі ў Мінску і многае іншае, аўтарам або суаўтарам стварэння якіх з’яўляўся Андрэй Бембель.

Нарадзіўся мастак у г. Веліж Віцебскай губерні (цяпер Смаленская вобласць, Расія) у шматдзетнай сям’і. Бацька яго, Ануфрый Емяльянавіч Бембель, служыў у павятовым казначэйстве бухгалтарам. Маці, Стэфаніда Дзмітрыеўна, займалася хатняй гаспадаркай. У Веліжы А. Бембель атрымаў пачатковую адукацыю ў мужчынскай гімназіі, дзе і звярнулі ўвагу на яго малюнкі. Вельмі важнай у выбары жыццёвага шляху Бембеля з’явілася сустрэча з вядомым скульптарам М.А. Керзіным, які выкладаў у Веліжскай мастацкай школе, а затым у Віцебскім мастацкім тэхнікуме, дзе вучыўся будучы мастак. З 1927 па 1930 год А. Бембель, студэнт Ленінградскага Вышэйшага мастацка-тэхнічнага інстытута (зараз Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны акадэмічны інстытут жывапісу, скульптуры і архітэтуры імя І.Я. Рэпіна пры Расійскай акадэміі мастацваў), спасцігае майстэрства ў вядомых скульптараў і выкладчыкаў Р.Р. Баха, В.Л. Сіманава і М.Г. Манізера. Андрэй Бембель адносіцца да ліку рэдкіх мастакоў, талент якіх быў ацэнены ў самым пачатку творчага шляху. Яшчэ ў студэнцкія гады ён выбраў адзін з самых складаных відаў скульптуры – барэльеф.

У 1931 годзе А. Бембель вярнуўся ў Беларусь і ўжо на першых выставах у Мінску, у якіх ён прымаў удзел, прадэманстраваў высокі прафесіяналізм. У 1932 годзе па праекце вядомага архітэктара І. Лангбарда ў Мінску пачалося будаўніцтва Дома Урада – грандыёзнага архітэктурна-скульптурнага комплексу з разнастайнымі формамі скульптуры і жывапісу. Над афармленнем памяшканняў працавала вялікая група беларускіх скульптараў пад кіраўніцтвам М. Керзіна: З. Азгур, Г. Ізмайлаў, А. Арлоў, А. Глебаў і, вядома ж, А. Бембель. Яму належыць самая складаная частка працы – саракачатырохметровы барэльефны фрыз, які ўпрыгожвае калідоры Кангрэс-хола (разам са скульптарам У.Рытэрам). Працягваючы ўдасканальваць тэхніку барэльефа, А. Бембель у наступныя гады працаваў у асноўным над афармленнем інтэр’ераў грамадскіх будынкаў: некалькі кампазіцый у зале Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі (не захаваліся), шэраг рэльефных фігур у глядзельнай зале Дома афіцэраў у Мінску, выканаў барэльефы для павільёна Беларусі на Усесаюзнай сельскагаспадарчай выставе ў Маскве, а таксама партрэтныя медальёны для тэатра оперы і балета ў Мінску. У 1938 годзе скульптар быў удастоены звання заслужаны дзеяч мастацтваў БССР.

З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны Андрэй Бембель быў у шэрагах дзеючай Чырвонай Арміі. Пасля заканчэння кароткатэрміновай ваенна-інжынернай школы Бембель служыў у інжынерных войсках, а ў пачатку 1943 г. разам з іншымі мастакамі быў адкліканы ў распараджэнне Цэнтральнага штаба партызанскага руху. Тут ён стварыў свай першы і галоўны твор ваенных гадоў – кампазіцыйны партрэт М.Ф. Гастэлы (бронза, 1943). Ні адзін са скульптараў пасля тых, хто звярнуўся да гэтай выявы і іншых герояў вайны, не пазбег гіпнатычнага ўздзеяння творчасці А. Бембеля.

Biembiel-1.jpg

А. Бембель падчас стварэння бюста М. Гастэлы. 1943 г.

У гэты час мастак таксама працуе над праектам помніка героям Сталінграда, барэльефа “Беларускія партызаны”, партрэтаў Герояў Савецкага Саюза – Ф.І. Паўлоўскага, Д.Т. Гуляева, П.З. Калініна.

7 ліпеня 1944 г. разам са штабам А. Бембель вярнуўся ў вызвалены Мінск. Адным з першых значных твораў мастака пасля дэмабілізацыі быў партрэт А.М. Матросава (1946). 1950-я гады – час росквіту партрэтнагажанру творчасці майстра. Яго мадэлі – людзі розных прафесій, узростаў, інтарэсаў, сацыяльнага становішча. Да найбольш значных твораў А. Бембеля, прысвечаных гістарычным асобам мінулага, можна аднесці помнік рускаму навукоўцу Д.І. Мендзялееву, усталяваны ў 1952 годзе перад будынкам хімічнага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, станковая кампазіцыя “Адам Міцкевіч” (1979), партрэты Я. Купалы (1978), А. Блока (1980), І. Шамякіна, Л. Шчамялёва і іншыя. Большасць партрэтных работ скульптара захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

У пасляваенныя гады Андрэй Ануфрыевіч, працягваючы актыўна працаваць у манументальнай і манументальна-дэкаратыўнай скульптуры, займаецца таксама рэстаўрацыяй вялікіх скульптурных ансамбляў, пашкоджаных вайной. І, безумоўна, адной з важнейшых прац гэтага часу з’яўляецца гарэльеф “9 мая 1945 года” – кампазіцыя галоўнага фасада манумента Перамогі ў Мінску (1954).

Biembiel-2.jpg

А. Бембель. Кампазіцыя галоўнага фасада манумента Перамогі ў Мінску (1954)

У 1955 годзе А.А. Бембель быў удастоены ганаровага звання народнага мастака БССР.

З яго імем звязана таксама стварэнне мемарыяльнага комплексу “Брэсцкая крэпасць-герой” (у складзе творчай групы на чале з народным мастаком СССР, скульптарам А.П. Кібальнікавым),а знакаміты помнік “Курган Славы” стаў сапраўдным шэдэўрам майстра (архітэктар А.А. Стаховіч, 1969). За яго стварэнне скульптару была прысуджана Дзяржаўная прэмія Беларусі (1970).

Biembiel-3.jpg.png

А. Бембель. Мемарыяльны комплекс “Курган Славы” (архітэктар А.А. Стаховіч, 1969)

Андрэй Ануфрыевіч належаў да слаўнай пляяды мастакоў-выхавальнікаў, для якіх педагогіка стала справай жыцця. Ён быў адным з арганізатараў і першых выкладчыкаў Мінскага мастацкага вучылішча (1948–1950) і Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута (цяпер Беларуская акадэмія мастацтваў), у якім многія гады загадваў кафедрай скульптуры (1953–1978). Педагагічны талент, метадычнае майстэрства, шырата эрудыцыі дазвалялі яму паспяхова фармаваць у маладых мастакоў неабходныя прафесійныя якасці, высокую грамадзянскасць і актыўную жыццёвую пазіцыю.

Ён даў пуцёўку ў жыццё некалькім пакаленням беларускіх скульптараў. Сярод яго вучняў – вядомыя дзеячы беларускага мастацтва Анатоль Анікейчык, Леў Гумілеўскі, Валянцін Занковіч, Іван Міско і іншыя. Гэта быў адзін з тых майстроў беларускага мастацтва, чыя творчасць амаль пазбаўлена няўдач, у якіх атрымлівалася ўсё, за што б яны ні браліся. Бембель быў не толькі майстрам, творы якога нязменна набывалі шырокую вядомасць і доўгае жыццё, але і фаварытам часу.

З успамінаў народнага мастака Беларусі Л.Д. Шчамялёва: “Андрэй Ануфрыевіч Бембель – адна з самых цікавых творчых асоб у савецкім выяўленчым мастацтве. Арыгінальны, маштабны, прывабны эмацыйна. Вядома, ён – прадукт сістэмы. Палітычны? Так, але не пратакольна! І наогул, гэта не перашкаджала яму быць цікавым чалавекам. А які прамоўца, як трымаў залу... Ён быў зачаравальнікам маладых сэрцаў! У ім не было ўзроставай занудлівасці. Ён з людзьмі ніколі не трымаў ніякай дыстанцыі, акрамя таварыскай, чалавечай. Так, непрадказальны быў ва ўсім...”.

Разам з творчай і педагагічнай працай Бембель вёў актыўную грамадскую дзейнасць. Ён абіраўся членам ЦК КПБ, быў дэпутатам Вярхоўнага Савета, старшынёй праўлення Саюза мастакоў Беларусі.

Памёр Андрэй Ануфрыевіч Бембель у 1986 годзе. У 1995 у Мінску ў яго доме-майстэрні быў адкрыты Музей сучаснай беларускай скульптуры імя А.А. Бембеля. Заслугі майстра ў развіцці выяўленчага мастацтва адзначаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай рэвалюцыі, двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам “Знак Пашаны”, медалямі і Ганаровымі граматамі, срэбным медалём імя Мітрафана Грэкава. У 2005 годзе Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь увяло ў паштовае абарачэнне мастацкі канверт з арыгінальнай маркай “100 гадоў з дня нараджэння А.А. Бембеля”.

Biembiel-4.jpg

Больш інфармацыі пра жыццё і творчую дзейнасць культавага беларускага скульптара ХХ стагоддзя можна даведацца з выданняў, якія захоўваюцца ў фондах Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, замовіўшы іх праз электронны каталог.

Матэрыял пададзены навукова-даследчым аддзелам бібліяграфіі.

Навіны

Запрашаем далучыцца да анлайн-прэзентацыі даследавання Берасцейскай Бібліі

25 Ліс 2020

25 лістапада адбудзецца прэзентацыя манаграфіі "Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія", прымеркаваная да 80-годдзя Брэсцкай абласной бібліятэкі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Выкладчыкі раяць: што чытаць, каб не забыць сваю англійскую, нямецкую і нават чэшскую мову

24 Ліс 2020

У сучасным свеце без ведання замежных моў не абысціся. Але колькі б намаганняў мы ні прыкладалі вывучаючы мовы, наша памяць з часам бязлітасна пазбаўляецца ад усяго слоўнікавага запасу, варта хоць на месяц перастаць практыкавацца. Дык што ж рабіць? Адказ: чытаць, вядома. Выкладчыкі моўнай школы LinguaLand склалі для вас выдатную падборку кніг, якія не толькі падтрымаюць ваш узровень ведаў, але і захопяць самой гісторыяй. Так што хапайце слоўнікі і свае чытацкія білеты: мы ідзём вучыцца!

Аўтарскі погляд

24 лістапада спаўняецца 80 гадоў Тамары Канстанцінаўне Радзевіч, ветэрану Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, высокакваліфікаванаму спецыялісту ў галіне бібліятэчнай справы

24 Ліс 2020

Тамара Канстанцінаўна нарадзілася ў горадзе Мінску ў сям'і служачага. Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, бацька Тамары пайшоў на фронт, а маці з сям’ёй вымушана была эвакуіравацца на Урал. Як і многія жыхары Беларусі, дзяўчынка перажыла ўсе жахі вайны.

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

111