ГалоўнаяНавіныНавіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
Рэха Скарыны: інтэрв’ю з Андрусём Такіндангам
Янка Брыль: працяг біяграфіі

7 кастрычніка споўнілася 230 гадоў з дня нараджэння Івана Насовіча, мовазнаўца-лексікографа, фалькларыста, этнографа, археографа

7 кастрычніка споўнілася 230 гадоў з дня нараджэння Івана Насовіча, мовазнаўца-лексікографа, фалькларыста, этнографа, археографа
Іншыя навіны

Да ліку дзеячаў культуры, якія найбольш поўна і ўсебакова адлюстравалі жыццё народа, яго духоўны свет, адносіцца Іван Іванавіч Насовіч (1788–1877), вядомы даследчык беларускага краю.

nasovich.jpgНарадзіўся І. Насовіч у в. Гразівец Быхаўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер – Чавускі раён) у сям’і мясцовага псаломшчыка. Першапачатковую адукацыю атрымаў у Магілёўскай гімназіі, потым скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю.

Педагагічную дзейнасць Іван Іванавіч пачаў з 1812 г. настаўнікам рускай мовы і славеснасці вышэйшага аддзялення Аршанскага духоўнага вучылішча, потым перавёўся ў Мсціслаўскае духоўнае вучылішча, а ў 1818 г. узначаліў Магілёўскае духоўнае вучылішча ў якасці рэктара. Працоўная адысея кідала І. Насовіча з аднаго месца на другое. Ён быў загадчыкам, наглядчыкам, выкладчыкам Дынабургскай гімназіі, Маладзечанскага, Свянцянскага дваранскіх вучылішчаў. У час працы ў Свянцянскім вучылішчы быў узнагароджаны ордэнам св. Станіслава III ступені. У 1843 г. ён нечакана атрымаў адстаўку, пасля чаго вярнуўся ў Мсціслаў, дзе заняўся навукова-даследчай работай.

З маленства І. Насовіч добра ведаў як гаворку беларусаў, так і мноства беларускіх песень, звычаяў, абрадаў. Пераезды па службе, а таксама падарожжа па Магілёўскай, Мінскай і Гродзенскай губернях далі яму магчымасць глыбока пазнаёміцца з народнай творчасцю, сабраць багаты лексічны, фразеалагічны і фальклорны матэрыял з розных рэгіёнаў Беларусі. На яго аснове даследчыкам былі напісаны “Кароткія філалагічныя назіранні над беларускай гаворкай”, “Невялікі беларускі слоўнік”, “Зборнік беларускіх прыказак”, рукапісы якіх ён даслаў у аддзяленне рускай мовы і славеснасці Пецярбургскай акадэміі навук у 1850 г.

nasovich_Zapiski.jpg

У 1852 г. І. Насовіч апублікаваў зборнік “Беларускія прыказкі і прымаўкі” з тлумачэннем да іх. Асобным выданнем у 1867 г. выйшаў яго “Зборнік беларускіх прыказак”, у які ўключана каля 3 500 прыказак, прымавак, скорагаворак, пажаданняў, прывітанняў і інш. У зборніку раскрываецца сэнс прыказак, выяўляецца іх паходжанне, даюцца эквіваленты з рускай мовы, а ў многіх выпадках з іншых моў. Рускае геаграфічнае таварыства адзначыла гэта выданне залатым медалём. Такая высокая адзнака натхніла вучонага на далейшую працу.

У 1868 г. выйшаў з друку яго зборнік “Беларускія прыказкі і загадкі”, а ў 1873 г. – “Беларускія песні”, у які ўвайшло больш за 350 тэкстаў песень, прысвечаных сямейным, каляндарным абрадам, розным звычаям і святам.

Па даручэнні археалагічнай камісіі і аддзялення этнаграфіі Рускага геаграфічнага таварыства І. Насовіч склаў першы гістарычны слоўнік беларускай мовы “Алфавітны паказальнік старажытных беларускіх слоў, выбраных з «Актаў, што адносяцца да гісторыі Заходняй Расіі»”, дзе было растлумачана каля 13 тысяч слоў і паняццяў. Па невядомай прычыне слоўнік застаўся ненадрукаваным, але яго аўтару была прысуджана Увараўская прэмія.

nasovich_Sbornik.jpg

Сапраўдную вядомасць даследчыку прынёс тлумачальна-перакладны “Слоўнік беларускай мовы”, над якім ён самааддана працаваў 16 гадоў (скончыў у 1863 г., выдадзены ў 1870 г.). У выніку быў створаны арыгінальны даведнік, які ахопліваў звыш 30 тысяч слоў, што бытавалі ў мове беларусаў у XVIII – сярэдзіне XIX ст. За гэты слоўнік мовазнавец атрымаў Дзямідаўскую прэмію. Пасля яго выхаду з друку І. Насовіч працягваў збіраць лексічныя матэрыялы, якія склалі “Дадатак да беларускага слоўніка”, апублікаваны ўжо пасля смерці аўтара ў 1881 г. Дадатак уключаны ў другое, факсімільнае выданне “Слоўніка беларускай мовы” (1983).

Значную ўвагу надаваў І. Насовіч і пытанням гісторыі, асабліва старажытнай гісторыі Беларусі. У сваім гісторыка-лінгвістычным даследаванні “Аб плямёнах да часоў Рурыка, што засялялі беларускую тэрыторыю” аўтар тлумачыў паходжанне старажытных народных назваў плямён ад карэнных беларускіх слоў. У працы “Успаміны майго жыцця”, якая належыць да гісторыка-мемуарнага жанру, шырока і глыбока характарызаваў побыт, норавы і ўзаемаадносіны розных колаў тагачаснага грамадства.

Фальклорна-этнаграфічныя працы І. Насовіча, яго публікацыі вуснапаэтычных твораў і беларускі слоўнік адыгралі велізарную ролю ў развіцці беларускай навукі. Яны не страцілі свайго значэння і сёння.

Таксама інфармацыю можна знайсці ў фактаграфічнай базе даных “Беларусь у асобах і падзеях”.


Навіны

Памiж iмпрэзай i шапiкам

22 Лют 2020

21 лютага мы адсвяткавалі Дзень роднай мовы. Некалi Вальтэр сказаў: “Усе найгалоўныя замежныя мовы можна вывучыць за шэсць гадоў, але для вывучэння сваёй недастаткова i цэлага жыцця”.

Навіны бібліятэк

Сустрэча з адвакатам аб захаванні інтарэсаў непаўналетніх пры разводзе і падзеле маёмасці

21 Лют 2020

20 лютага 2020 г. Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і Беларускай рэспубліканскай калегіяй адвакатаў у рамках мерапрыемстваў па інфармацыйна-прававой асвеце грамадзян была арганізавана і праведзена штомесячная тэматычная сустрэча з адвакатам “Непаўналетнія: захоўваем інтарэсы пры разводзе і падзеле маёмасці”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

22 лютага 1945 года. 77 дзён да Перамогі

22 Лют 2020

Налёты савецкай авіяцыі на гарады Германіі. Становішча ў Берліне. Падрыхтоўка да святкавання Дня Чырвонай арміі. Газета “Ленінская праўда” (Дзяржынскі раён) (№ 13).

Праект “100 дзён да Вялікай Перамогі. Па старонках беларускіх газет 1945 г.”

Пра дзень роднай мовы ў бібліятэцы даведаліся гледачы праграмы “Добрай раніцы, Беларусь!”

21 Лют 2020

У эфіры тэлеканала “Беларусь 1” намеснік генеральнага дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Алена Далгаполава расказала пра тое, што падрыхтавалі супрацоўнікі “алмаза ведаў” да Міжнароднага дня роднай мовы.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

УДК на беларускай мове для арганізацыі краязнаўчых фондаў

21 Лют 2020

20 лютага ў Мінскай абласной бібліятэцы імя А.С. Пушкіна адбыўся практыкум “Ужыванне Універсальнай дзесятковай класіфікацыі на беларускай мове для арганізацыі краязнаўчага фонду публічнай бібліятэкі і яго адлюстравання ў электронным каталогу”, падрыхтаваны Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Пра прафесію бібліятэкара – у эфіры тэлеканала "Беларусь 1"

20 Лют 2020

Фізічныя нагрузкі і праца з лічбамі – такое апісанне не вельмі падобна на будні бібліятэкара. Аднак Ульяна Копцік, бібліятэкар 1-й катэгорыі аддзела захоўвання спецыялізаваных фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, разбурыла стэрэатыпы пра ўласную прафесію.

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

111