ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
5 красавіка 1945 года. 34 дні да Перамогі
4 красавіка 1945 года. 35 дзён да Перамогі

«Затое колькі мышэй ляснула!» Нядаўняе мінулае – у гістарычных анекдотах

«Затое колькі мышэй ляснула!» Нядаўняе мінулае – у гістарычных анекдотах
Іншыя навіны

Сёлета здаецца, што вясёлыя святы засталіся цалкам у мінулым гэтаксама, як і 1 красавіка з яго традыцыйнымі бестурботнымі розыгрышамі. Зрэшты, жарты, хай сабе й змрочныя, ёсць у кожным часе, чаму доказам – новая падборка гістарычных і літаратурных анекдотаў з калекцыі даследчыка беларускай літаратуры Сяргея Шапрана.

gilevich_1.jpg

Антановіч і Зоська Верас

Ніл Гілевіч распавядаў у часе гутаркі з Міхасём Скоблам, як удалося выправіць несправядлівасць у адносінах да паэткі Зоські Верас. Маючы вялікі літаратурны стаж, Людвіка Антонаўна не магла быць сябрам Саюза пісьменнікаў, бо жыла пад Вільнюсам, адпаведна і пенсію не атрымлівала. Аднак пасля таго, як яе да сябе ў Маладзечна прапісаў гісторык Генадзь Каханоўскі, перашкода была знятая, і першы сакратар Саюза пісьменнікаў Ніл Гілевіч тут жа, без прыёмнай камісіі, вынес пытанне на прэзідыум СП.

Назаўтра ў тэлефоне раздаўся сярдзіты голас загадчыка аддзела культуры ЦК КПБ Івана Антановіча:

– Што вы робіце?! Вам не хапала ў Саюзе пісьменнікаў гэтай старэчы?!

– Вельмі не хапала! – шчыра адказаў Гілевіч. – Вы проста не маеце ўяўлення, што гэта за чалавек, колькі яна зрабіла для нашай літаратуры і культуры!

– Больш не рабіце так, – усяго толькі і засталося сказаць Антановічу.

Антановіч і Раман Ярохін

Хоць Іван Антановіч і ўстаўляў палкі ў колы Элему Клімаву і Алесю Адамовічу падчас здачы карціны «Ідзі і глядзі» («Фільм амаль геніяльны, – казаў, – але я супраць!»), кінастужку адстаяць усё-ткі ўдалося. Больш за тое, з падачы загадчыка аддзела культуры «Советской Белоруссии» Рамана Ярохіна галоўная газета рэспублікі змясціла станоўчую рэцэнзію на фільм за аўтарствам Уладзіміра Някляева. З гэтай нагоды Антановіч выклікаў Ярохіна ў ЦК:

– Вы самі хоць глядзелі фільм Адамовіча і Клімава? Глядзелі і згодны з меркаваннем Някляева? А ў мяне вось іншая думка…

Пасля чаго паўгадзіны горача і блытана гаварыў пра фільм. А завяршыўшы маналог, паспяшаўся развітацца.

Аднак проста так сысці Ярохін не мог.

– Іван Іванавіч, вы запрасілі мяне абмеркаваць карціну, а замест дыялога – маналог, – казаў ён. – Няўжо я падобны на грыбаедаўскага Малчанава: «Не должно сметь свое суждение иметь»? Калі б вы мяне пераканалі…

– Я выклікаў вас не для пераконванняў! – узняў голас Антановіч.

– А чаму вы лічыце, што менавіта вы маеце рацыю? І нават не дапускаеце думкі, што праўда можа быць на іншым баку?

Адказ на сваё пытанне Раман Ярохін атрымаў праз паўгода – яму было прапанавана выйсці на пенсію.

adamovich_2.jpg

Невытлумачальнае глупства

Раман Ярохін прыгадваў, як аднойчы сустрэў панурага Адамовіча. Высветлілася, што ён, Янка Брыль і Уладзімір Калеснік збіраюць матэрыял для кнігі «Я з вогненнай вёскі…», але замест спрыяння паўсюдна сустракаюць нават не раўнадушша – мясцовае начальства наўмысна ўстаўляе палкі ў колы.

– Ведае выканкамаўскі начальнік, што да вёскі, куды едзем, сорак вёрст, аўтобусы ў тую глуш не ходзяць, ведае і цягне да позняга вечара рызіну: маўляў, выканкамаўская машына на працы, прыйдзецца крыху пачакаць, – распавядаў Адамовіч. – Гэтае «крыху» і назаўтра паўтараецца. Найбольш прыводзіць у шаленства, калі сам бог раённы – першы сакратар райкома партыі сустракае пытаннем: «З чым завіталі ў мой раён?» Уяўляеш: не ў наш раён, а ў «мой»! Пачынаеш гэтаму «богу» падрабязна распавядаць, навошта прыехалі ў «ягоны» раён, і наноў натыкаешся на невытлумачальнае глупства: «А навошта вам успаміны пагарэльцаў? Хто будзе чытаць такую кнігу?»

Ярохін у той жа дзень распавёў пра ўсё сакратару ЦК Аляксандру Кузьміну, які быў адным з рэдкіх прыстойных людзей ва ўладзе. Ягоная рэакцыя была імгненнай – выклікаўшы памочніка, ён загадаў:

– Пасля дванаццаці буду гаварыць з сакратарамі абкомаў па ідэалогіі!

Ужо назаўтра выпадкова сустрэты Адамовіч свяціўся ад радасці – учорашняй панурасці як ні было.

– Мне тэлефанаваў Кузьмін, папрасіў, як ён сказаў, па магчымасці наведаць яго, – захоплена казаў Адамовіч. – Ён ведае пра нашу задуму, пра нашы пакуты! Ён сказаў, што ніхто цяпер больш не будзе нам палкі ў колы ўстаўляць, наадварот – дапамагаць будуць!

А яшчэ праз пару тыдняў Адамовіч паведаміў з тым жа радасным настроем:

– Па Мінскай вобласці ездзілі – хлебам-соллю сустракалі!

З клопатам пра дзяцей

Рыгор Барадулін пераказваў, як аднойчы падчас тэлеэфіра запыталіся ў першага сакратара ЦК КПБ Яфрэма Сакалова:

– Як вы, партыйцы, пры такой галечы ў краіне гэткія зарплаты сабе ўзялі?!

– А мы чатыры разы адмаўляліся, але зверху настоілі.

– Ну дык аддайце дзецям!

– А мы так і зробім! – нібыта гэтак хітра адказаў Яфрэм Яўсеевіч. – Што вы думаеце, у мяне дзяцей няма? Ёсць у мяне дзеці!

Наступнік

Сустрэў неяк Васіль Быкаў былога першага сакратара беларускага ЦК Слюнькова, які другі год як у маскоўскі Крэмль перабраўся:

– Ваш наступнік проста ненавідзіць інтэлігенцыю, – казаў Быкаў, маючы на ўвазе Сакалова. – Вазьміце яго куды-небудзь на павышэнне ў Маскву.

Слюнькоў абяцаў падумаць. Неўзабаве Сакалова выправілі на пенсію. Разам са Слюньковым.

Лёкайскае

З «Падарожжаў з Мінска ў Маскву і назад» Алеся Адамовіча:

«А гэта ўжо 70-я гады… Мы з Васілём Быкавым выйшлі з новага будынка беларускага Саюза пісьменнікаў, прыкідваем, як, на чым даехаць да ягонага дому. Раптам намеснік загадчыка аддзела культуры ЦК прапануе сваю машыну. Гэта што! – сам жа пабег яе шукаць. Хоць і наш брат пісьменнік, а ўсё ж ЦК, неяк нязвыкла. Вярнуўся ён разгублены: як у ваду канула машына, разам з кіроўцам. Увечары мы пачулі: аказваецца, ён ужо не працуе ў ЦК КПБ. У гэтым разгадка і раптоўнага знікнення чорнай “волгі”: кіроўца, як толькі даведаўся, пакаціў у гараж. Не палічыўшы патрэбным хоць бы дамоў адвезці свайго нядаўняга гаспадара. Помста цалкам лёкайская. Ты начальнік – я дурань. Але калі перастанеш быць начальнікам…»

Аспірант

Крытык Валянцін Аскоцкі прыгадваў. 1966 год. У часопісе «Новый мир» надрукаваная аповесць «Мёртвым не баліць». Выхадзец з Беларусі, трэццякурснік аспірантуры Акадэміі грамадскіх навук Уладзімір Сеўрук узбуджана носіцца па інтэрнаце, трымаючы пад пахай часопіс «Маладосць», дзе ўпершыню й была надрукаваная аповесць, і чапляецца ледзь не да кожнага сустрэчнага:

– Давай пачытаю! З ліста! Уголас! Востра! Выкрывальна!

Неўзабаве Аскоцкага запрасілі на кафедру тэорыі літаратуры і мастацтва.

– Вы чыталі ў «Новом мире» аповесць Быкава? Ваша думка?

Аскоцкі гаворыць узбуджана і горача. Яму ў адказ:

– Вы нам не падыходзіце.

Сеўрук, які прысутнічаў пры размове, толькі загадкава ўсміхнуўся.

А ўжо праз тыдзень на першай паласе галоўнага савецкага афіцыёза – газеты «Правда» – з’явіўся артыкул, у якім кляйміліся і «Новый мир», і быкаўская аповесць. «Гэтая няўдачавынік сур’ёзных ідэйна-эстэтычных пралікаў пісьменніка», – пісаў аспірант Сеўрук.

bykau_6.jpg

Праз злучок

Канец 1970-х. У Маскве рыхтавалася быкаўская кніга «Дажыць да світання» з пасляслоўем Валянціна Аскоцкага. Жадаючы хоць запознена заступіцца за «Мёртвым не баліць», Аскоцкі даў станоўчы водгук пра шматпакутную аповесць і прывёў словы Аляксандра Твардоўскага пра праўду, якая застанецца, калі ўсё мінецца. Але праз нейкі час абухом па галаве: кніга затрымана, аддрукаваны наклад звозіцца ў Маскву і з пасляслоўя выдзіраюцца старонкі. Тыя самыя, дзе пра «Мёртвым не баліць».

Толькі праз шмат гадоў Аскоцкі даведаўся, што распараджэнне выдраць старонкі з упамінаннем «Мёртвым не баліць» сыходзіла ад даўнішняга быкаўскага ганіцеля Сеўрука. Зрэшты, у выдавецтве езуіцкую каманду часткова сабатавалі: выдзірку забароненых старонак правялі для адводу вачэй начальства толькі ў пятай частцы 220-тысячнага накладу.

З таго часу і захоўвалася ў Аскоцкага кніга ў двух экзэмплярах – у адным нумарацыя старонак была звычайная, у другім здвоеная, праз злучок: 661–662, 663–664.

Чаму?

– Чаму пра мінулае мала ведаем? – пытаецца Васіль Быкаў у Рыгора Барадуліна і сам жа адказвае: – Бо даносчыкаў мала было, і яны непісьменныя былі.

karatkevich_2.jpg

Караткевіч і ЦК

Былы загадчык аддзела культуры ЦК КПБ Алесь Петрашкевіч распавядаў:

– Аднойчы я прыйшоў на працу яшчэ да дзевяці, як раптам раздаўся тэлефонны званок. Падняўшы слухаўку, замест словаў прывітання я пачуў:

«Што вы там такое – так вашу-растак! – робіце ў сваім ЦК?! – Уладзімір Сямёнавіч, што здарылася? – пазнаў я па голасе Караткевіча. – Гэта не мне, а вам трэба ведаць, што здарылася! Мне толькі што патэлефанаваў мітрапаліт Філарэт і сказаў, што ў такой-та вёсцы разбурылі царкву ХVII стагоддзя, драўляную, без адзінага цвіка складзеную. Мясцовая загадчыца хоча з яе свінарнік зрабіць. Дапамажы хоць бярвенні выратаваць! Можа, зноў складзём!»

Я самым шчырым чынам паабяцаў Караткевічу зрабіць усё магчымае і тут жа патэлефанаваў сакратару райкама партыі – папрасіў зберагчы тыя бярвенні да асаблівага распараджэння. І сакратар гэтаксама «шчыра» паабяцаў маю просьбу выканаць. Як дні праз два Караткевіч патэлефанаваў зноў.

«Позна – бярвенні хтосьці абліў саляркай і спаліў, – скрушана казаў ён і дадаў: – Усе вы ў ЦК мудакі! І ЦК ваш мудакаваты!»

Пра беларусаў

Па сведчанні Адама Мальдзіса, Караткевіч гаварыў:

– Зямля і так маленькая, а мы будзем раз’ядаць яе сваімі сваркамі. Трэба знаходзіць тое, што яднае людзей, а не наадварот. Бо ў кожным народзе ёсць і благое, і добрае. У нас, беларусаў, згубная, так бы мовіць, флегматычнасць. Ведаеце анекдатычную гісторыю? У мужыка разам з ураджаем згарэла гумно. Ляснуў увесь гадавы запас неабмалочанага збожжа. Як сям’ю пракарміць – аднаму Пану Богу вядома. І тут да мужыка прыходзіць такое ма-аленькае суцяшэнне: «Але ж затое колькі мышэй ляснула!» Беларусы ўсе ў гэтым анекдоце.

Сяброўскія шаржы Кастуся Куксо з кнігі «Абразы без абразы» Рыгора Барадуліна.

Аўтар публікацыі: Сяргей Шапран.

Крыніца: "Новы час"


Пачытаць папяровую версію штотыднёвіка "Новы час" мажліва ў зале газет залы перыядычных выданняў Нацыянальнай бібіліятэкі Беларусі, у тым ліку папярэдне замовіўшы выданне праз электронны каталог.

Навіны

7 Чэр 2020

Доўга не шанцавала Янку Купалу з яго «Тутэйшымі». Асабліва ў савецкі час. Нехта ўбачыў там нешта, што не спадабалася вастравокаму назіральніку, і п’есу надоўга паклалі «пад сукно». Не толькі ставіць яе было нельга, але і нават пісаць пра яе праўду.

Навіны бібліятэк

Да 100-годдзя з дня нараджэння беларускага пісьменніка Аляксея Карпюка створаны інфармацыйны рэсурс пра яго жыццё і творчасць

4 Чэр 2020

“Электронны музей А.М. Карпюка” – такі новы праект Цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэмы г. Гродна папаўніў калекцыю віртуальных музеяў, прысвечаных людзям, якія праславілі гэты край.

Бібліятэка анлайн

500-гадовы юбілей Астафія Валовіча, дзяржаўнага і грамадскага дзеяча ВКЛ, правазнаўца, мецэната-асветніка

5 Чэр 2020

З імем Астафія (Яўстафія) Багданавіча Валовіча (каля 1520 – 1587 ці 1588) звязана цэлая эпоха станаўлення беларускай дзяржаўнасці.

Па старонках беларускага календара

Вебінар па інфармацыйным напаўненні сайтаў РЗЭК

2 Чэр 2020

2 чэрвеня на віртуальнай пляцоўцы Нацыянальнай бібліятэкі адбыўся навучальны вебінар "Размяшчэнне навін і аб'яў у Рэгіянальным зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі", прысвечаны інфармацыйнаму напаўненню кантэнту рэгіянальных зводных каталогаў бібліятэк Беларусі.

Бібліятэка анлайн

111