ГалоўнаяНавіныПа старонках беларускага календара
Бібліятэка як феномен культуры: выніковы дакумент кангрэса
Наш Караткевіч: 90 хвілін з жыцця творцы

110 гадоў з дня нараджэння Змітрака Астапенкі, беларускага паэта, празаіка і перакладчыка

110 гадоў з дня нараджэння Змітрака Астапенкі, беларускага паэта, празаіка і перакладчыка
Іншыя навіны

Самабытны пісьменнік пакінуў нашчадкам значную творчую спадчыну. Лепшыя яго творы ўвайшлі ў скарбніцу беларускай літаратуры.

Хай верш мой раскажа пра воплеск і звень,
Пра байкі адважных, пра сённяшні дзень,
Пра наша натхненне вячыстых будоў
Суровым гарэннем растопленых слоў.

Змітрок (Дзмітрый Емяльянавіч) Астапенка нарадзіўся 23 (10) лістапада 1910 г. у сяле Калеснікі Мсціслаўскага павета Магілёўскай губерні (цяпер Хіславіцкі раён Смаленскай вобласці) у сям’і настаўніка (па іншых звестках – у в. Сяргееўка Рослаўльскага павета Смаленскай губерні). Юнак вырашыў пайсці бацькавай дарогай і ў пятнаццацігадовым узросце паступіў у Мсціслаўскі педагагічны тэхнікум. Тут упершыню пачаў пісаць вершы. Лірычны талент маладога паэта развіваўся імкліва, ярка, арыгінальна. Яго першыя творы з’явіліся ў перыядычным друку ўжо ў 1926 г. У навучальнай установе склалася творчае кола аднадумцаў (сярод іх А. Куляшоў і Ю. Таўбін), якія стварылі літаратурную групу “Мсціслаўцы”.

Mscislaucy.jpg

Пасля заканчэння тэхнікума ў 1929 г. Змітрок Астапенка пераехаў у Мінск, працягнуў вучобу на літаратурным аддзяленні педагагічнага інстытута (па іншых звестках – у БДУ). Прымаў актыўны ўдзел у літаратурным жыцці, публікаваўся ў газетах і часопісах (“Світанне”, “Беларускі піянер”, “Іскры Ільіча”, “Маладняк”, “Узвышша” і інш.). У 1931 г. выйшлі зборнікі яго вершаў: “На ўсход сонца” і “Краіне”, паэма “Два таварышы”, у 1932 г. пабачыў свет новы паэтычны зборнік “Абураныя”. Паэт уваходзіў у склад літаратурнага аб’яднання “Маладняк”, пазней – Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў.

Заслугоўвае ўвагі перакладчыцкая дзейнасць З. Астапенкі. Ён пераклаў на беларускую мову раманы “Мать” М. Горкага (1932), адну з частак рамана “Приключения бравого солдата Швейка” Я. Гашэка і К. Ванека (1932, сумесна з Т. Кляшторным), аповесці “Буран” П. Голубева (1930), “Ударный отряд” А. Дончанкі (1932) і інш.

Змітрок Астапенка пісаў таксама празаічныя творы, у асноўным апавяданні, спрабаваў сябе ў жанры навуковай фантастыкі. Ён з’яўляецца аўтарам аднаго з першых беларускіх навукова-фантастычных раманаў “Вызваленне сіл” аб працы вучоных у галіне дзялення атама. Першая частка рамана друкавалася ў часопісе “Маладняк” у 1932 г. (№№ 7, 8). На жаль, раман застаўся незавершаным: у 1933 г. Змітрок Астапенка быў арыштаваны па так званай справе “Беларускай народнай грамады” і атрымаў тры гады папраўчых работ. Пасля вызвалення некаторы час жыў у Маскве, працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры. У 1936 г. паэт быў арыштаваны паўторна і прысуджаны да васьмі гадоў пазбаўлення волі. Быў рэабілітаваны Вярхоўным судом СССР: па першай справе – у 1956 г., па другой – у 1954 г.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны ён быў вызвалены альбо (па іншых сведчаннях) сам уцёк з лагера. Ваенную старонку творчасці З. Астапенкі адкрывае верш “На белым узгорку”. Падчас вайны былі створаны самыя значныя работы – цыкл вершаў “Спаленыя вёскі” і паэма “Эдэм”. У сваіх творах паэт праслаўляе вышыню чалавечага духу ў суровых выпрабаваннях, патрыятызм, адвагу і ўпартасць у барацьбе з ворагам. Сёння крытыка ставіць паэму “Эдэм” у адзін шэраг з лепшымі творамі ваенных гадоў.

Восенню 1944 г. Змітрок Астапенка ў складзе групы разведчыкаў трапіў у Чэхаславакію. Прынята лічыць, што ён загінуў у Карпатах падчас аднаго з баёў, хоць у некаторых публікацыях прыводзяцца і іншыя версіі.

Творы паэта, а таксама літаратуру пра яго жыццё і творчасць можна знайсці праз электронны каталог бібліятэкі, біяграфічныя матэрыялы – у анлайн-энцыклапедыі “Беларусь у асобах і падзеях” і Нацыянальнай базе даных аўтарытэтных/нарматыўных запісаў, лічбавыя копіі прыжыццёвых публікацый – у інтэрнэт-рэсурсе “Беларуская літаратурная спадчына. Часопісы 1919–1939 гг.”.

Матэрыял пададзены навукова-даследчым аддзелам бібліяграфіі.

Навіны

26 Сту 2021

“Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі” па заказе і пры фінансавай падтрымцы Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь выдала персанальную энцыклапедыю “Уладзімір Караткевіч”. Аддрукавана кніга ў 65, 45 улікова-выдавецкіх аркушаў тыражом 1 000 экзэмпляраў на ААТ “Паліграфкамбінат імя Якуба Коласа”.

Навіны бібліятэк

#BelBookChallenge прапануе: кніга, дзе ён яе кахае, а яна яго не

27 Сту 2021

BelBookChallenge працягвае адшукваць літаратуру для цікавага чытання! У гэты раз падрыхтуйце свае насоўкі і ўвесь запас суперажывання: наша тэма заўжды актуальная і знаходзіць водгук ў сэрцах літаральна кожнага чытача. Сёння мы падабралі для вас кнігі, дзе ён яе кахае, а яна яго не – і наадварот, бо мы за роўнасць ва ўсім. Нават ў неўзаемным каханні.

Блог прафесійнага чытача

Размешчана праграма навукова-практычнага семінара “Шляхамі маладнякоўцаў”

26 Сту 2021

27 студзеня ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі пройдзе навукова-практычны семінар “Шляхамі маладнякоўцаў”, прысвечаны юбілеям пісьменнікаў-маладнякоўцаў: 135-годдзю Змітрака Бядулі (1886–1941) і 120-годдзю Міхася Зарэцкага (1901–1937).

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

23 Сту 2021

23 студзеня на відэасэрвісе VOKA адбудзецца трансляцыя спектакля Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі “Кар’ера доктара Рауса”. Ён пастаўлены па п’есе Віктара Марціновіча, галоўным героем якой з’яўляецца Францыск Скарына.

Навіны бібліятэк

Стваральнік “Маладняка”: новы віртуальны раздзел да 115-годдзя Андрэя Александровіча

22 Сту 2021

У 2021 годзе мы працягваем плённую працу над сумесным праектам “На хвалі часу, у плыні жыцця”, які парадуе карыстальнікаў новымі цікавымі матэрыяламі і навінамі. Праект ажыццяўляе Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры, Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва і Выдавецкі дом “Звязда” (часопіс “Маладосць”).

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

Бібліятэкарам
111