ГалоўнаяНавіныПраект “Сведкі эпохі: Беларусь на старонках газет 100-гадовай даўніны”
Адкрыты доступ да электроннай бібліятэкі Bookshare
У Мінску шведская пісьменніца і мастачка Сара Лундберг распавядзе, што рабіць з марамі

Найважнейшая справа

Найважнейшая справа
Іншыя навіны

Кастрычнік заўсёды асыцыіруецца ў нас са школай, навучаннем і святам настаўнікаў. А ў 20-х гадах мінулага стагоддзя ва ўмовах іншаземнай інтэрвенцыі і гаспадарчай разрухі ў галіне народнай адукацыі было вельмі складанае становішча.

На захопленай Польшчай тэрыторыі Беларусі праводзіўся курс на апалячванне беларускага народа. Акупацыйныя ўлады прымушалі насельніцтва размаўляць толькі на польскай мове. Ужыванне рускай і беларускай моў было забаронена.

Большасць насельніцтва была непісьменнай. У пачатку 1919 г. у Віцебскай і Магілёўскай губернях быў праведзены перапіс дзяцей школьнага ўзросту, які паказаў, што многія дзеці, асабліва ў вёсцы, не наведвалі школы. У Віцебскай губерні, напрыклад, у ліпені 1919 г. было зарэгістравана 13 668 дзяцей 8–13 гадоў, наведвалі школу толькі 8 423 вучні. У Клімавіцкім павеце Гомельскай губерні восенню 1919 г. змаглі пайсці ў школу толькі 20 505 з 42 000 узятых на ўлік дзяцей школьнага ўзросту.

У 1919–1920 гг. былі зроблены адпаведныя захады, каб палепшыць школьную справу. Што адбывалася на навучальным фронце Беларусі 100 гадоў назад?

Звон.jpg

Газета “Звон” ад 1 кастрычніка 1919 года (захавана арфаграфія першакрыніц):

Справа беларускіх народных школ

У справе адкрыцьця беларускіх народных школ, якіе мейсцовымі ўласьцямі выключаны з школьнай сеці, у каторую на вёсках увайшлі толькі польскіе школы, Начальнік Школьнага аддзелу Цэнтральнай Беларускай Рады Віленшчыны і Горадзеншчыны, п. М. Кахановіч, гаварыу з польскім Школьным Інспектарам Д. Вянцлаускім. П. Вянцлаускі урэшце згодзіўся:

1) Каб настаунікі назначаные Школьным Аддзелам Беларускай Рады на мейсцы, былі зацьверджаны польскімі павятовымі інспэктарамі.

2) Каб польскіе павятовые школьные інспэктары рабілі усе ад іх залежнае, што да скліканьня сялянскіх сходау, дзеля прыгавору аб адкрыцьці беларускіх народных школ.

Кароткатэрміновые Беларускіе Настаўніцкіе Курсы

На скліканые на 22-го верасьня кароткатэрміновые настаўніцкіе курсы у Вільні запісалася каля 70 кандыдатау, найбольш быушых вучыцялеу расійскіх народных школ. Па адукацыі найболей кандыдатау скончыушых вучыцельскіе семінарыі і сярэдніе школы, але есьць такжа і асобы скончыушые настауніцкіе інстытуты і з вышэйшай адукацыяй.

Абвестка ад Менскага Беларускага Пэдагогічнага Інстытуту:

Рада Менскага Педаггогічнага Інстытуту у пасяданьню сваім 15-га верасьня гэтага году ухваліла – згодна з умовамі Беларускага Нацыянальнага Камітэту рэформаваць інстытут у беларускую вышэйшую навуковую установу.

Маршалак Рады.

дырэктор Інстытуту У. Ігнатоускі.

НезБеларусь.jpg

Газета “Незалежная Беларусь” ад 17 кастрычніка 1919 года:

Найважнейшая справа.

Калі прыслухацца цяпер аб чым гутараць беларусы, калі пачытаць аб чым пішуць, дык мы ўбачым адно, гэта – школы, школы і школы. Школа стала найважнейшаю справаю ў цяперашнім жыцьці беларускага народу. І гэта зусім зразумела. Беларускае адраджэньне, гэта адраджэньне перш-на-перш нацыянальнае і потым ужо дзяржаўнае. Без нацыянальнага адраджэньня немагчыма ніякае адраджэньне дзяржаўнае.

Тымчасам што-ж мы бачым. Палітыка генэральнага польскага школьнага інспэктара п. Вэнслаўскага, а таксама Горадзенскага інспэктара п. Возьніцкага, а за імі і ўсіх паветавых польскіх школьных інспэктароў, дый усяе польскае ўлады, каторая мае тыя ці іншыя адносіны да школы, бязупынна йдзе да таго, каб не дапусьціць беларускае школы. Народ просіць беларускае школы, зьбірае безканечныя подпісы, а дзе з ласкі свае пазволіць начальнік рэвіру, дык робяцца прыгаворы сходамі аб адкрыцьці беларускае школы. А тымчасам польская школьная ўлада беларускае школы не дапушчае. Як-бы п. Вэнслаўскі сказаў: “Робце вы сабе, што хочаце, падымецеся за беларускую школу ўсе як адзін чалавек. Я ўсё-ж ткі вам яе ня дам”. Але народ, апрача свае беларускае школы, іншае ня хоча. І вось пачынаецца незадаволеньне, каторае завоставаецца, пашыраецца, абыймае ўжо цяпер ўсю інтэлігенцыю і бязмальна усю народную масу. У барацьбе за сваю школу ўскалыхнулася ўсё народнае беларускае мора. “Мы думалі, кажуць, што прыдуць прыяцелі, ажно нам не пазваляюць мець беларускае школы”. Ужо два месяцы, як гэтае беларускае народнае мора хвалюецца і каму карысць з гэтага будзе мы ня ведаем, хіба, што ня Польшчы і ня братняму польскаму народу.

125 гадоў Маскоўшчына праваслаўных беларусаў старалася зрабіць ворагамі Польшчы, 125 г. у ва ўсіх малых і вялікіх маскоўскіх школах у Беларусі ўзгадовавалі непряцеляў Польшчы і за 125 г. маскоўскага панаваньня ў нас Маскоўшчына не патрапіла зрабіць гэтулькі непрыяцеляў і зла для Польшчы ў нас, колькі зрабіў, ужо ня толькі паміж беларусоў праваслаўных, але і каталікоў, за два месяцы свайго панаваньня п. Вэнслаўскі з сваімі памагатырамі.

Калі мэта польскае эндэнцыі ў нас ё пасварыць два суседнія братнія народы – беларускі і польскі, дык у гэтым яна ўжо шмат дапяла.

Без аздараўленьня школьнай справы ў нас не магчыма ніякая супольная праца беларусоў з палякамі і мы на школьную справу ў Беларусі зварочуем увагу тых палякоў, каторыя ў гэтай супольнай працы бачаць рэальную карысьць для абодвух народаў.

Я. С–ч.

Газета “Незалежная Беларусь” ад 31 кастрычніка 1919 года:

Беларуская школа. Беларускія школы ў Баранавіцкім павеце Менскае губ.:

У Вільню прыехаў па кнігі для беларускае школы ў вёсцы Багушы, Ястрэбінскай вол., Баранавіцкага павету, вучыцель Мацьвей Дужыла. Школу ў в. Багушы зацьвярдзіў баранавіцкі пав. школьны інспэктар Сьвенціцкі.

Беларускія школы ў Баранавіцкім павеце зацьвярджаюцца польскім паветавым інспэктарам на скарбовы кошт. Патрэбна на гэта толькі жаданьне сялян. Сяляне беларускіх школ хочуць. Аднак дагэтуль школ беларускіх там мала адчынена, бо не хапае вучыцялёў.

Выкарыстаныя крыніцы:

Абвестка ад Мінскага Беларускага педагагічнага інстытута // Звон. – 1919. – 1 кастр. – С. 4.

Кароткатэрміновые Беларускіе Настаўніцкіе Курсы // Звон. – 1919. – 1 кастр. – С. 4.

Справа беларускіх народных школ // Звон. – 1919. – 1 кастр. – С. 4.

Найважнейшая справа / пад крыпт. Я.С-ч // Незалежная Беларусь. – 1919. – 17 кастр. – С. 1.
Да праблемы адкрыцця беларускіх школ у мястечках і гарадах, што знаходзяцца пад польскімі ўладамі.

Беларуская школа. Беларускія школы ў Баранавіцкім павеце Мінскай губерніі // Незалежная Беларусь. – 1919. – 31 кастр. – С. 2.

Матэрыял падрыхтаваны інфармацыйна-аналітычным аддзелам.

Навіны

Знаёмыя і малавядомыя старонкі творчасці Агінскага

15 Ліс 2019

Дзяржаўны дзеяч, палітык, дыпламат і кампазітар. Міхал Клеафас Агінскі – імя, якое ведае кожны, а яго паланэз “Развітанне з Радзімай” з’яўляецца найбольш вядомым музычным творам. Аднак не многія ведаюць, што кампазітарам было напісана больш за 70 твораў, сярод якіх оперы, вальсы і мазуркі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Нацыянальная бібліятэка Беларусі на адной з галоўных у свеце дыскусійных пляцовак

15 Ліс 2019

Дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Раман Матульскі прыняў удзел у рабоце VIII Санкт-Пецярбургскага міжнароднага культурнага форуму, які праходзіць з 14 па 16 лістапада 2019 г. i прысвечаны тэме культурных кодаў ва ўмовах глабалізацыі. Штогод Форум прыцягвае тысячы экспертаў і гасцей з усяго свету.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Супрацоўнікі бібліятэкі сустрэліся з кіраўніком адміністрацыі Першамайскага раёна

14 Ліс 2019

14 лістапада ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі прайшла сустрэча працоўнага калектыву з кіраўніком адміністрацыі Першамайскага раёна Ігарам Кудрэвічам.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

XVIII Міжнародная канферэнцыя “Развіццё інфарматызацыі і дзяржаўнай сістэмы навукова-тэхнічнай інфармацыі”

14 Ліс 2019

У Аб’яднаным інстытуце праблем інфарматыкі НАН Беларусі 21 лістапада 2019 года пройдзе XVIII Міжнародная канферэнцыя “Развіццё інфарматызацыі і дзяржаўнай сістэмы навукова-тэхнічнай інфармацыі (РІНТІ–2019)”.

Навіны бібліятэк

Валерый Славук прапануе чытаць Макса Фрая

14 Ліс 2019

У лістападзе прыхільнікаў графікі і ў прыватнасці творчасці Валерыя Славука парадавала з’яўленне новай серыі кніг – “Палац мастацтва” (і гэта невыпадкова, бо ўсе мастакі, творчасць якіх будзе адлюстравана на яе старонках, неаднаразова выстаўляліся ў галоўным храме мастацтва Беларусі).

Аўтарскі погляд

111