ГалоўнаяНавіныПартрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах
Гістарычныя падрабязнасці: кніга пра Франка-прускую вайну
Факсіміле спадчыны Скарыны перададзена Каралеўскай бібліятэцы Даніі

Людка Сільнова: “Я – Чалавек Дужы”

Людка Сільнова: “Я – Чалавек Дужы”
Іншыя навіны

Сёння адзначае свой юбілей паэтэса, пісьменніца, бібліёграф Людміла Сільнова. Далучаемся да віншаванняў і прапануем другую частку інтэрв’ю з нашай каляжанкай.

У заключнай частцы інтэрв’ю Людміла Сільнова дзеліцца сваімі думкамі пра сучасную літаратурную суполку і распавядае пра Суперчытача, Зачараваную Краіну і крыніцу натхнення для Паэта.

– Помню, як я ўпершыню ўбачыла вашы Рысасловы ў часопісе “Крыніца”. Для мяне гэта было накшталт культурнага шоку, і ў той жа час я адчула захапленне – аказваецца, пісаць вершы можна і так! Скажыце, як вы прыйшлі да эксперыменту ў паэзіі? Хто стаў вашым натхняльнікам?

– Эксперыментаваць з рэчамі я любіла з дзяцінства. Камячыла газеты, разбірала бразготкі, рвала зялёныя лісты “на брыжы”, бегала далёка па вуліцы глядзець – куды збягае вясновая вада каля бардзюраў, а таксама змешвала алоўкавыя лініі або фарбы ў чаканні новых колераў… Мае ж дзядзькі былі вучонымі-хімікамі! Эксперыментаваць было ў маёй крыві. Мне нават у школе і пасля больш падабаліся пісьменнікі, якія малююць: на палях сваіх рукапісаў, на мальбертах, у запісных кніжках: Аляксандр Пушкін, Міхаіл Лермантаў, Уладзімір Маякоўскі, Велімір Хлебнікаў, Уладзімір Караткевіч, Васіль Быкаў, Алесь Разанаў… Я лічу сябе былой вучаніцай Алеся Разанава, але не наўпрост, а як бы “студэнткай з дыстанцыйнай формай навучання”. У 1980–1990-х гг. я мела з ім некалькі важных творчых размоў. Можна сказаць, “экзаменаў” у рэале. Ён нават падарыў мне “з прафесарскага пляча” назву аднаго майго эксперыментальнага жанру – “рысасловы”.

Я пра сябе да той першай публікацыі ў моладзевым часопісе “Крыніца” называла гэтыя замалёўкі ідэй грувасткім кангламератам “графічныя вобразы слоў”. Разанаў натхняў мяне тады рухацца далей, так! Прышчапіў паняцці “простасць”, “шматузроўневасць твора” і ў цэлым нейкае дзёрзкае паэтычнае “бязбояззе”. Мне і цяпер падабаецца, што ён робіць у беларускай літаратуры. (Па сталым узросце мы сталі амаль аднаго пакалення: гадоў у кожнага набегла – і ўзроставая розніца паміж намі зменшылася).

Яўгненія Галіеўская, загадчыца сектара абслугоўвання спецыялізаванымі калекцыямі: Раннюю творчасць Людмілы можна параўнаць з "Чорным квадратам" Малевіча. Гэта мастацтва не для ўсіх – эксперыментальнае, часам незразумелае. З цягам часу яе паэзія змянялася, развівалася, расла і сталела. Тое, што Людміла піша цяпер, знаходзіць водгук у душы, б’е проста ў сэрца. Магу з усёй упэўненасцю сказаць: так, Людка Сільнова адбылася як паэт!

– Аднойчы ў прыватнай гутарцы я пачула такое меркаванне: аўтар, які піша на беларускай мове, абмяжоўвае кола сваіх чытачоў, і хто жадае стаць па-сапраўднаму папулярным (то бок чытаным), той мусіць пісаць па-руску, а лепш па-англійску. Як тут запярэчыць? Што можна сказаць ў абарону беларускамоўных творцаў?

– Беларуская мова мне як аўтару падабаецца найбольш: яна свая, яна адлюстравана ў маіх генах, блукае рэхам нечаканых рыфмаў у маёй галаве і, галоўнае, – яна вельмі падыходзіць мне для творчых эксперыментаў. Як у Сярэднявеччы навукоўцы і паэты ўсіх еўрапейскіх краін выкарыстоўвалі лацінскую мову, гэтак, мяркую, і ў нашай Беларусі пачатку ХХІ ст. навукоўцы (у першую чаргу гуманітарыі) і пісьменнікі, калі народжаныя беларусамі, лепш раскрыюць свае таленты праз выкарыстанне роднай беларускай мовы.

Для мяне асабіста беларуская мова – запаветная мова паэзіі. Не мова вуліцы, магазінаў, паліклінікі, шматмоўнага людскога патоку сталіцы… Я б параўнала беларускую мову з дэсертам. Рускую мову – з супам. А англійскую – з добрай стравай на другое. Калі ў твайго літаратурнага твора (ці твораў) ёсць ўсе тры варыянты, тады ты – рэстаратар, г. зн. сапраўдны рынкавы гулец. Але так сталася, што мая доля – некамерцыйная літаратура. Можна сказаць, маленькая хатняя кавярня з ласункамі ад гаспадыні. Так, для душы, для жыхароў сваёй вуліцы… Ну, што ж! І такое трэба.

– Сёння людзі наогул чытаюць мала, а па-беларуску чытаюць яшчэ меней. Дык хто ён, гэты "Суперчытач", для якога пішуць беларускамоўныя аўтары? Дзе шукаць чытацкую аўдыторыю?

– Сваёй чытацкай аўдыторыі я не шукаю. Мне дастаткова вобразу “Суперчытача”, які даўно для сябе ўявіла: “Ён ёсць, гэты Суперчытач, / Фантазій маіх раскідач! / І вершы прыдумвай, хоць плач…” Можа, гэта “Герой вайны за празрыстасць” літаратара-філосафа Ігара Бабкова? Цяжка выказаць словам такія рэчы. Вось вазьму і нешта нарысую сабе ў задуменні…

– Што за "Зачараваная краіна" згадваецца ў вашых вершах? Гэта алегарычны вобраз, ці паралельная рэчаіснасць, або нейкі фэнтазійны кантынуум накшталт Нарніі ці сусветаў Толкіена? Калі менавіта, пры якіх акалічнасцях адбылося адкрыццё гэтага чароўнага краю – альбо ён быў з вамі заўсёды?

– “Зачараваная краіна” – гэта было спачатку назвай аднаго майго верша (ён увайшоў пасля ў аднайменную кнігу). Нават пасля і яшчэ аднаго верша, крыху даўжэйшага: з тлумачэннямі. Гэта ўсё пра міфічную краіну: крыху Полацкае княства, крыху Вялікае Княства Літоўскае, крыху імперыя, крыху сучасная рэспубліка – але ўсё гэта ва ўспамінах і ўспрыняцці лірычнай гераіні і юнага героя тых радкоў. Прыкладна, як у культавай кінастужцы “Салярыс”… З іншага боку, Зачараваная краіна – гэта агульны свет усіх вобразаў, якія аўтар мае ў сваёй творчай шафе. Магчыма, нават з уласнага дзяцінства... Што тычыцца моднага сёння фэнтэзі і чарадзейных краін тыпу Нарніі, папулярнасці пісьменніка Толкіена, дык гэта ўсё – камерцыйная, добра апрацаваная маркетолагамі і адшліфаваная імі да “залатога бляску” літаратура. Хоць некалькі вершаў-візіяў у гэтым стылі я напісала калісьці (напрыклад, “Муза і меч”). У якасці эксперыменту.

– Мне заўсёды здавалася, што творчая асоба – паэт, пісьменнік ці мастак – крыху чараўнік альбо празарлівец. Ці здаралася так, што некаторыя з вашых вершаў аказваліся прароцкімі? І нагоул, ці здольна творчасць неяк уплываць на рэчаіснасць, змяняць яе?

– На маю думку, творчасць чалавека не толькі здольная, але і павінная ўплываць на рэчаіснасць (“Да нанатэхналогій / Хачу аднесці слова”), мяняць яе ў лепшы бок – як для чалавека, так і для нашай агульнай экасістэмы ўцэлым. Таму, па вялікім рахунку, паэт ці мастак – гэта вучоны (навучаны ў навучальнай установе і ўласным жыццёвым вопытам) чалавек-практык, у нечым і празарлівец, а камусьці збоку – і чараўнік... Часам і ў мяне здараліся такія “чароўныя” супадзенні. Некалі я напісала для “Анталогіі беларускага санету” адзіны ў маім эксперыментальным творчым багажы санет пад назвай “Васількі” і прапанавала яго для ўключэння ў змест гэтай анталогіі. І ён быў уключаны, мой першы санет! А мастак пасля аздобіў вокладку і застаўкі на старонках – васількамі (як мяне гэта па-добраму здзівіла і ўсхвалявала!) У тым санеце ў самым канцы былі радкі пра гэтыя сінія кветкі палёў: “Пасланнікі нябёс, людскіх шляхоў украса”. І вось паўгода таму па ўсіх газетах і тэлеканалах прайшла інфармацыя з каляровай “карцінкай”: кампанія “Белавіа” заказала і атрымала самалёт новай серыі, якая будзе ў будучым пашырацца. Ён – у сіне-белых фарбах, на хвасце і ва ўнутраным дызайне салона выкарыстаны вобраз… васілька. Вось дык супадзенне! Ці яркі ўзор нейкай падспуднай, прыхаванай плённай працы паэта?

– Як змянілася беларуская літаратурная суполка у параўнанні, напрыклад, з васьмідзясятымі або "нулявымі"? Стала больш шчырасці ці наадварот, снабізму, пагоні за модай?

– У параўнанні з 80-мі гадамі, калі я толькі пачынала друкавацца (але не сачыняць свае літаратурныя “друкаваныя платы”!) было больш надзей і веры – у сябе, у сяброў-паплечнікаў, у лепшыя якасці чалавека як фенаменальнай зямной істоты… Сёння больш горычы ў маіх назіраннях і развагах. Як і ў маіх вершах (вы іх яшчэ не ведаеце). А так званая пані Мода стала яшчэ больш шырокай у рамёнах і сцёгнах, больш крыклівай і нахабнай. Грукае ў дзверы ўсіх устаноў…

– Многія маладыя літаратары імкнуцца пісаць у “модных” жанрах, якія ў беларускай літаратуры зусім не прадстаўлены, альбо прадстаўлены слаба. Напрыклад, Уладзімір Садоўскі напісаў зомбі-хорар, Андрусь Горват апублікаваў свой уласны блог, Раман Свечнікаў здзейсніў кругасветку аўтаспынам і надрукаваў свае дарожныя нататкі. У той жа час ніхто не імкнецца стварыць штосьці фундаментальнае, шматтомнае. Мажліва, ў апошнім сапраўды няма патрэбы, і больш важна засяродзіцца на запаўненні гэтых лакун, каб беларуская літаратура адпавядала духу часу?

– Я асабіста супраць “запаўнення лакун” творамі на беларускай мове. Ёсць у гэтым нейкае “лакейства”, нешта другаснае, фармальнае. Што не ўзвышае, а толькі яўляе… Хіба што геніі могуць быць тут выключэннем – напрыклад, Максім Багдановіч. А на творы вялікага фармату зараз, сапраўды, у нас проста няма часу.

– Не сакрэт, што у любым грамадстве маюцца пэўныя хібы і заганы, якія паэт адчувае асабліва востра, нават пакутліва. Іншы творца жыве з несупынным душэўным болем за народ і радзіму, пакуту праз адчуванне агульнай несправядлівасці. Але, з іншага боку, са смецця, з болю растуць вершы. Мабыць, душэўныя пакуты – нармальны стан для паэта?

– Душэўныя пакуты, боль – гэта не нармальны стан для паэта. Нармальны стан для паэта – радасць натхнення, творчасці, прызнання… Я так не люблю гэтай вечнай звычкі лічыць людзей мастацтва душэўнахворымі, слабымі. Стараюся сваёй творчасцю і жыццём ствараць больш пазітыўныя і моцныя ўяўленні. Я ж Людка Сільнова – Чалавек Дужы.

Яўгненія Галіеўская: Людміла Сільнова ў большай ступені паэт, чым бібліятэкар. Творчасць – гэта патрэба, якая ідзе з душы, і гэтаму немагчыма навучыцца. Паэтам трэба нарадзіцца. Людміла, паэт ад прыроды, бачыць свет не так, як мы. І ў мастацкіх творах, і ў самых будзённых рэчах яна здольная ўгледзець тое, на што мы проста не звярнулі б увагі. Людміла – унікальны чалавек. Яна не такая, як мы, яна – іншая. І цудоўна, проста цудоўна, што такія людзі ёсць!

Дзякуем за інтэрв’ю!
Ад імя калектыву Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі прыміце нашы шчырыя віншаванні. Жадаем творчага натхнення, удзячных чытачоў, плённай працы, здароўя і дабрабыту!

Гутарыла Гурынович Уладзіслава, вядучы бібліятэкар аддзела суправаджэння інтэрнэт-партала Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі.

Чытайце таксама першую частку інтэрв’ю.

 

Навіны

Размова з адвакатам аб ільготах і дапамозе маладым і шматдзетным сем’ям

23 Вер 2020

20 верасня Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і Беларускай рэспубліканскай калегіяй адвакатаў у рамках мерапрыемстваў па інфармацыйна-прававой асвеце грамадзян была арганізавана і праведзена штомесячная тэматычная сустрэча з адвакатам “Маладыя і шматдзетныя сем’і: ільготы і дапамога”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

24 верасня – 105 гадоў з дня нараджэння Габрыелі Пузыны, пісьменніцы, мемуарысткі, аўтара зборнікаў вершаў, апавяданняў, драм, камедый, успамінаў

24 Вер 2020

Постаць Альбіны Габрыелі Пузыны (1815–1869), адметная яркай творчай індывідуальнасцю, своеасаблівым мастацкім бачаннем свету, вылучаецца на фоне літаратурнага працэсу сярэдзіны XIX ст., робіць яго больш багатым, цікавым і разнастайным.

Па старонках беларускага календара

Новае краязнаўчае электроннае выданне бібліятэкі

22 Вер 2020

Выйшаў у свет чарговы кампакт-дыск з шэрагу электронных выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, якія знаёмяць з інфармацыйнай спадчынай розных мясцін Беларусі, іх гісторыяй і культурнымі здабыткамі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

24 Вер 2020

У многіх аўтараў час ад часу запытваюцца пра тое, якім быў іх першы верш, як яны яго пісалі і чаму ўвогуле вырашылі напісаць. Можна лічыць, што момант, калі паэзія ўваходзіць у жыццё чалавека, становіцца вызначальным для далейшага шляху, у пэўным сэнсе прадказвае творчы лёс. Але, здаецца, далёка не для ўсіх момант напісання першага верша варта лічыць нечым значным.

Навіны бібліятэк

22 Вер 2020

Сёлета Нацыянальная  літаратурная прэмія  ў намінацыі “Літаратурная крытыка і літаратуразнаўства” была прысуджана  Івану Саверчанку за кнігу  “Магія слова. Беларускія пісьменнікі ХІІ–ХVII стагоддзяў: эсэ”.

Навіны бібліятэк

21 Вер 2020

Мінулы тыдзень у нашай краіне прайшоў пад эгідай правядзення агульнарэспубліканскага Дня бібліятэк. Насамрэч, бібліятэчная справа ў культурным кантэксце і пасёння застаецца важкай і патрэбнай.

Навіны бібліятэк

Маргарыта Латышкевіч: Люблю марыць, а часам і падурэць

23 Вер 2020

Яна – паэтка, пісьменніца, даследчыца, фалькларыстка, аўтарка шэрагу кніг («Яблыкі», «Наш дом», «Там, дзе сэрца»), а да таго ж лаўрэатка Нацыянальнай літаратурнай прэміі. Але гэта ўсё фармальнасці, бо ў яе творах вы акуняцеся ў магію і шчырасць у розных формах, жанрах і відах. Дзе шукаць беларускую міфалогію, як выйсці за межы кнігі, расказала суразмоўніца.

Навіны бібліятэк

Аб пазнавальных выставах і навошта чытаць кнігі

21 Вер 2020

Кальцавыя калідоры Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі не толькі прастора для перамяшчэння па будынку, але яшчэ і пляцоўка для выстаў. Важныя даты, цікавыя падзеі – усё гэта знаходзіць адлюстраванне ў пазнавальных кніжных экспазіцыях. У праграме “Мінск і мінчане” тэлеканала СТБ распавялі пра самыя актуальныя ў верасні.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

111