ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
“Адысея Саламеі Русецкай” – новы віртуальны праект Нацыянальнай бібліятэкі
Заняткі “Узнікненне і развіццё пісьма”

Сяргей Пясецкі: “Зладзеі, якіх я апісваю, былі культурнай спадчынай усёй Еўропы...”

Сяргей Пясецкі: “Зладзеі, якіх я апісваю, былі культурнай спадчынай усёй Еўропы...”
Іншыя навіны

У продажы з’явілася кніга Сяргея Пясецкага “Гляну я ў аконца...” Гэта другі раман “Менскай трылогіі” знакамітага польска-беларускага пісьменніка, які пераклала Марыя Пушкіна, а выпусціла выдавецтва “Логвінаў”. Першы – “Яблычак” у перакладзе Віктара Шукеловіча – выйшаў там жа сёлетняй вясною.

Назву яму, як і “Яблычку”, дала папулярная сто год таму зладзейская песенька.

“Гляну я ў аконца, пагляджу я ў фортку –
Крочаць зладзеі ў расклёшаных портках...
Гальштукі модныя, выпрасаваныя,
Боцікі новыя, лакіраваныя...”

Гэта вострасюжэтны, інтрыгоўны і вясёлы твор пра Мінск пэрыяду ад ранняй вясны 1918-га да жніўня 1919 году. Тады горад часова апынуўся пад нямецкай акупацыяй, якая не перашкодзіла яму стаць месцам з шырокімі магчымасцямі для прафэсійных злачынцаў ды рознага кшталту прайдзісветаў. Сюды сцякаліся авантурысты з розных канцоў былой Расійскай імперыі. Пісьменнік малюе выразныя гарадскія пейзажы, напаўняе іх яскравымі дэталямі і каларытнымі персанажамі.

“Бондараўскі завулак цесны... Цесны, крывы, брудны. Малыя драўляныя дамкі ў пярэпалаху разбегліся ў розныя бакі, прыселі і заплюшчылі вочы. Толькі дзе-нідзе, праз шчыліны ў дзвярах ці аканіцах, праслізгваюць жоўтыя штылеты святла і, быццам у смале, вязнуць у начы... Гэта апошняя вуліца дзікага прадмесця Менска – Камароўкі. Апошняя як з гледзішча разьмяшчэння, так і з гледзішча бяспекі. Фраеры сюды нават удзень зазіраюць неахвотна, мянты прыходзяць узброеныя, групамі па некалькі або і дзясяткам з гакам чалавек. Адсюль, як у джунглях, разбягаюцца сцежкі, але не звяроў, а паляўнічых. Сцежкі тых, хто шаберам зрывае замкі і прабоем, адмычкамі пранікае ў самыя таемныя сховы... Бо і звярына ў іх незвычайная: пільнуюць яе зграі двухногіх дрэсіраваных сабак, закутых у сталь і закон... Сюды паляўнічыя вяртаюцца са здабычай. Або не вяртаюцца доўга, а часам і ніколі не вяртаюцца... Тут жывуць, гуляюць, пакутуюць і кахаюць, але ніколі не паміраюць. Можа, саромеюцца смерці”.

У адным з лірычных адступленняў пісьменнік тлумачыць, чаму героямі ягоных кніг сталі злачынцы. Апісвае ён іх, дарэчы, з заўважнай аўтарскай сімпатыяй.

“Прафесія злодзея асабліва цяжкая. Яна патрабуе ад сваіх адэптаў сапраўднай мужнасці, завостранага ўмення назіраць, хуткасці рашэнняў, вялікага прыроджанага розуму, фантазіі. Гэтых якасцей, якія ў нармальным жыцці ўласьцівыя здольнаму кіраўніку, дэтэктыву, адміністратару, вынаходніку і нават... пісьменніку (элементы фантазіі, талент назіральніка), ледзьве хопіць шараговаму прафесійнаму злодзею. Я ўпэўнены, што Чалавецтва губляе вельмі шмат, спіхваючы найбольш здольных, смелых і цікавых сваіх прадстаўнікоў на ўзбочча жыцця пад злачынны штандар. З-пад гэтага штандару амаль ніхто не вяртаецца. Тыя, хто там апынуўся, з цягам часу пачынаюць пагарджаць светам фраераў, а «шпагат» (інтэлігент) ім агідны як асоба баязлівая, слабахарактарная, з фальшывым сэрцам і фальшывым законам. Зладзеі, якіх я апісваю, былі культурнай спадчынай усёй Еўропы – ейным прадуктам”.

Героі раману час ад часу апынаюцца ў мясцовай турме, якую Сяргей Пясэцкі характарызуе вельмі нечакана.

“Менская турма мела добрую рэпутацыю. Камеры былі светлыя, з вялікімі вокнамі. Былі легематы (асобныя нары, што апускаліся на ноч). Перапоўненасці не было. Турма была разлічаная на пяцьсот вязняў, і прыкладна столькі ўтрыманцаў у ёй і было”.

У адрозьненьне ад “Яблычка”, які напісаны даволі цнатліваю мовай, нават калі паказваюцца брутальныя сцэны з жыцця нецнатлівай публікі, гэты раман густа перасыпаны зладзейскім жаргонам.

“Змрок залівае Камароўку. Дождж сыпле і сыпле. Дзесь далёка неахвотна, нізкім басам адгукаецца сковэр... Без усялякай нагоды, для забавы. Можа, голас спрабуе або падбадзёрвае сябе. Бондараўскім завулкам шыбуе Ісай. Кумпалам ліхтары бʼе, нагамі па брудзе выпісвае, з парканамі вітаецца. Уся вуліца – ягоная. «Скокі» ў яго шэўровыя, гусарскія, гармонікам выбіраюцца ля долу халяваў. Шапка з лакіраваным брыльком па-заліхвацку заламаная набакір, а з-пад яе задзірыста, па-казацку, чубіцца кудзер валасоў. Пінжак расхрыстаны. Рукі – кулакамі, кулакі – у кішэнях. Шалік ззаду развіваецца, быццам пірацкі сцяг. Адразу бачна: керны хойрак плыве”.

Для несвядомых у падобнай лексіцы ў канцы кнігі дададзены слоўнік.

Але перад фіналам пісьменнік вуснамі аднаго з персанажаў нібы прадказвае лёс сваіх герояў.

“...Прыйдуць таварышы – новае жыццё пачнецца... Красці не трэба. Кожнаму дадуць працу. Усё адно, ці мае хто правы, ці не мае. Злодзей, не злодзей – да кожнага свая павага...”

Але гэта ўжо новая гісторыя. У трэцяй кнізе “Менскай трылогіі” “Ніхто дабром не дасць збавення...”

Сяргей Пясецкі (па-польску Sergiusz Piasecki) – адзін з найбольш яскравых польскіх пісьменнікаў беларускага паходжання ў XX стагоддзі. Нарадзіўся ў 1901 годзе ў Ляхавічах у сямʼі беларускі і абруселага паляка. Падчас Кастрычніцкага перавароту ў лістападзе 1917 году апынуўся ў Маскве. А праз некалькі месяцаў вярнуўся на радзіму і далучыўся да беларускага антысавецкага руху “Зялёны Дуб”, а пазней да Літоўска-беларускай дывізіі польскага войска. Пасля вайны быў агентам польскай разведкі. Пазней учыніў некалькі цяжкіх злачынстваў і быў асуджаны на 15 гадоў зняволення.

Пясецкі стаў пісьменнікам выпадкова. Пачаў у турме з аўтабіяграфічнага раману. Ягоная турэмная проза прыцягнула ўвагу слыннага польскага пісьменніка і журналіста Мельхіёра Ваньковіча. Той заахвоціў яго працягваць пісьменніцкія намаганні і дапамог выдаць першую кніжку – “Каханак Вялікай Мядзьведзіцы”. Выданне і нечуваны поспех кніжкі сталіся для Пясецкага ключом, які адчыніў ягоную вязніцу.

Пісаў Пясецкі па-польску, але польская мова не была для яго роднай – роднымі мовамі былі беларуская і руская. Польскай мовай пісьменнік авалодаў ужо ў дарослым веку.

Памёр у 1964-м годзе ва Ўэльсе, Вялікая Брытанія. На ягоным надмагільным камені высечаная Вялікая Мядзведзіца.

Крыніца: Радыё Свабода


Навіны

VOKA бясплатна пакажа спектакль пра Скарыну па п’есе Віктара Марціновіча

22 Сту 2021

23 студзеня на відэасэрвісе VOKA адбудзецца трансляцыя спектакля Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі “Кар’ера доктара Рауса”. Ён пастаўлены па п’есе Віктара Марціновіча, галоўным героем якой з’яўляецца Францыск Скарына.

Навіны бібліятэк

Стваральнік “Маладняка”: новы віртуальны раздзел да 115-годдзя Андрэя Александровіча

22 Сту 2021

У 2021 годзе мы працягваем плённую працу над сумесным праектам “На хвалі часу, у плыні жыцця”, які парадуе карыстальнікаў новымі цікавымі матэрыяламі і навінамі. Праект ажыццяўляе Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры, Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва і Выдавецкі дом “Звязда” (часопіс “Маладосць”).

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

Новы віртуальны праект да 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

21 Сту 2021

Прапануем вашай увазе віртуальны праект “Нацыянальная бібліятэка Беларусі ў сучаснай прэсе”, прысвечаны 100-годдзю галоўнай бібліятэкі краіны. Праект плануецца рэалізоўваць на працягу 2021–2022 гг.

Да 100-годдзя Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Песня аб райскім жыцці: інсітнае мастацтва Алены Кіш

21 Сту 2021

У 2021 годзе спаўняецца 125 гадоў самабытнай мастачцы, унікальнаму майстру, прадстаўніцы наіўнага мастацтва Алене Кіш. Яна з’яўляецца стваральнікам унікальнага выяўленчага жанру аўтарскага размаляванага дывана.

Па старонках беларускага календара

Без панікі: чаму дзецям карысна чытаць страшныя гісторыі і як рабіць гэта правільна

20 Сту 2021

Дамы з прывідамі, жывыя мерцвякі, злавесныя праклёны... Змрочныя гісторыі заўсёды лічыліся больш прыдатнымі для старэйшай аўдыторыі, такое не варта даваць чытаць дзецям. І вельмі дарма: у страшылках значна больш карысці, чым эфемернай шкоды. Праўда, да іх – як і да ўсіх кніг – варта падыходзіць з розумам. Сёння мы паглядзім, як адкрыць для дзіцяці забаронены свет страшных гісторый і чаму гэта ў цэлым карысна.

Аўтарскі погляд

Да 90-годдзя бібліёграфа Алены Іосіфаўны Леў, якая прысвяціла трыццаць два гады развіццю бібліятэчнай справы

21 Сту 2021

Увесь калектыў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сардэчна віншуе Алену Іосіфаўну з юбілеем і жадае ёй моцнага здароўя, невычэрпнай энергіі і сіл, радасці, шчасця і дабрабыту.

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

Бібліятэкарам
111