ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
Раман Матульскі: “Немагчыма сабе ўявіць аптэкара, які ўсім дае адно лякарства. І бібліятэкара таксама”
Адкрыты бясплатны доступ да рэсурсу Elgaronline

Не кропка, а коска

Не кропка, а коска
Іншыя навіны

Час – такая субстанцыя, у якой факт, нават калі і ўдаецца яго “дастаць”, – ужо скажоны, зменены. Як убачаны праз тоўшчу вады. І больш за ўсё лжэ дакумент – менавіта гэтым перакананнем кіравалася Людміла Рублеўская пры складанні кніг гістарычных нарысаў. “Рыцари и дамы Беларуси” (Мінск, Мастацкая літаратура, 2018) – ужо трэцяя яе кніга, што сталася вынікам праекта, распачатага ў 2007 годзе на старонках выдання “СБ. Беларусь сегодня”.

Задачай аўтарскіх матэрыялаў было ў папулярнай форме распавесці пра тую гісторыю Беларусі, якая для многіх была невядомай, абвергнуць стэрэатыпы, спрычыніцца да стварэння нацыянальнага рамантычнага міфа, уводзіць у кантэкст беларускай гісторыі персанажаў, якія ўспрымаліся неадназначна альбо як не маючыя дачынення да Беларусі. “Мы маем права называць сваімі ўсіх персанажаў, якія дзейнічалі на нашай тэрыторыі, штосьці стваралі ці маюць беларускія карані – гэтымі прынцыпамі кіруюцца ўсе народы свету”, – лічыць Л. Рублеўская.

Звыклы архетып беларуса – не шляхціц, не магнат і не прыўкрасная панна, – а неадукаваны мужык, які ўвесь час толькі і пакутуе… Але арыстакраты, прынамсі, разумнейшая іх частка, адчувалі прыналежнасць да роднай зямлі, праяўлялі цікавасць да яе культуры і валодалі беларускай мовай – гэта думка праводзіцца праз усе гістарычныя нарысы выданняў Л. Рублеўскай.

“Усё, пра што я пішу, цікава асабіста мне. Я люблю «раскручваць нітачку» – узяць імя, пра якое я не чула, і шукаць звесткі ў гістарычных крыніцах – глядзіш, нешта і высноўваецца. Альбо знаходжу якую-небудзь памылку – і пачынаю супастаўляць факты, шукаць новыя звесткі”, – прызналася аўтарка.

Гэтак было з братамі Міхалам і Адамам Бжастоўскімі – у іх радаслоўных значыўся адзін год нараджэння: 1722. Але ў іншых крыніцах падавалася іншае: 1722 і 1732. Паглыбіўшыся ў росшукі, пісьменніца высветліла: браты былі блізнятамі, бацька ж іх памёр у 1722 годзе. Акрамя таго, Адам Бжастоўскі ў 1738 годзе быў выбраны паслом у сойм ад Ковенскага павету. Калі б ён нарадзіўся ў 1732 годзе, як значылася ў некаторых дакументах, яму было б тады толькі 6 гадоў. Адсюль выснова: правільны год нараджэння – 1722. Цікава было высветліць, што браты апынуліся па розныя бакі барыкад, у розных палітычных партыях, якія паміж сабой варагавалі. Нават на полі бою ім даводзілася сустракацца... Гісторыя даследавання сталася тэмай аднаго з нарысаў з кнігі.

Частка гістарычных крыніц – некралогі і панегірыкі. Знаны даследчык Віталь Скалабан заўжды ставіўся да іх вельмі крытычна, бо ўсё гэта пісалася на заказ. Пра багатага пана і апекуна салодкіх слоў не шкадавалі. І, наадварот: калі мэтай было кагосьці зганьбіць, у сродках ніколі не саромеліся. Таму зразумець, якім быў той ці іншы персанаж, бывае надзвычай складана. Менавіта таму Л. Рублеўская, якая лічыць сябе паслядоўніцай В. Скалабана, заўжды ў сваіх нарысах падае розныя версіі, розныя погляды на асобу і варыянты лёсу. Яна пераканана: не было ні ідэальных людзей, ні абсалютных зладзеяў. У кожным чалавеку суседнічаюць і добрае, і кепскае.

Многія асобы, якія сталіся аб’ектам цікавасці пісьменніцы, трапляюць і на старонкі яе мастацкіх твораў. Напрыклад, ва ўсіх пяці раманах пра алхіміка Баўтрамея Лёдніка і Пранціша Вырвіча дзейнічаюць і браты Бжастоўскія, і Пане Каханку, і Юзаф Радзівіл, гарбун з Верхняга горада і многія іншыя персанажы гістарычных нарысаў...

Ёсць у кнізе і расповед пра персанаж, які паслужыў прататыпам злавеснага князя Альшанскага ў рамане Уладзіміра Караткевіча. Скупы і жорсткі стары звер, Сіняя Барада – так называлі Паўла Стэфана Сапегу. Але наўрад ці адпавядала рэчаіснасці гэта яго характарыстыка, як лічыць аўтар. Яна не робіць высноў сама, а паказвае ўсе знойдзеныя факты – чытач сам зробіць высновы. Адметна, што па адной з версій, якая прыводзіцца ў кнізе, усе чатыры жонкі Паўла Сапегі памерлі таму, што Гальшанскі замак, дзе яны жылі, быў праклятым месцам.

Для напісання многіх нарысаў давялося папрацаваць і ў архівах. У кнізе ёсць матэрыял пра калекцыянера Тадэвуша Бохвіца. Аўтар натрапіла на звесткі пра яго ў дакументах Віталя Скалабана. Яшчэ ў 1986 годзе знакаміты архівіст знайшоў у Ленінградзе лісты пра тое, як Тадэвуш Бохвіц з сядзібы Фларыянава каля паштовай станцыі Ляхавічы замаўляў нумар часопіса “Бомба”. Пісьменніца высветліла, што Тадэвуш заснаваў так званую літаратарскую ўтопію – пансіянат для пісьменнікаў, запрашаў іх жыць у сябе, забяспечваючы ўсе ўмовы. Улюбёным госцем была яго кумір Эліза Ажэшка – ён нават забараніў маладым пісьменнікам пісаць і размаўляць у яе прысутнасці: там, дзе знаходзілася Эліза, павінна была гучаць толькі яна! Калі Ажэшка даведалася пра тое, адмяніла пастанову. Яна была нашмат старэйшая за свайго прыхільніка, але ён яе фанатычна кахаў як чароўную даму (хаця сам быў жанаты, але жонка яго не раўнавала: калі Тадэвуш быў захоплены Ажэшкай, да сямейнікаў ставіўся больш лагодна…) З чаго выснова: не надта лёгкі быў ён у побыце. А “Бомба” сапраўды выдавалася ў Пецярбургу, гэта быў штодзённы баявы часопіс.

Персанажы ў даследаванні самыя розныя: ад легендарнага Уладзіміра Полацкага ХІІІ стагоддзя да Пятра Сеўрука, талстоўца са Скідзеля, персанажа амаль нашага часу.

Гістарычная навука не мае стадыі завяршэння, то бок, ніколі нельга сказаць, што ты ведаеш усё пра свайго героя, што менавіта гэта – адзіна правільная версія... Таму ў канцы ўсіх твораў на гістарычную тэматыку заўжды не кропка, а коска. Несумненна, што для кагосьці гэтыя кнігі Людмілы Рублеўскай будуць пачаткам даследавання, падставай для таго, каб знайсці штосьці новае і ўдакладніць.

Аўтар публікацыі: Яна Будовіч.

Крыніца: Літаратура і мастацтва
Навіны

23 Лют 2020

Усіх нас можна ўмоўна падзяліць на “чытачоў” і “гледачоў”. Звычайна тыя, хто спачатку прачытаў кнігу, рэдка бываюць задаволены экранізацыяй, маўляў, рэжысёр не передаў і паловы. А “глядач” кажа, што кнігі чытаць – час марнаваць: куды лепш паглядзець фільм. Прапаную параўнаць класічныя творы беларускай літаратуры з іх кінаверсіяй, каб усё ж такі зразумець, з чаго пачаць – з кнігі ці кінастужкі.

Навіны бібліятэк

Памiж iмпрэзай i шапiкам

22 Лют 2020

21 лютага мы адсвяткавалі Дзень роднай мовы. Некалi Вальтэр сказаў: “Усе найгалоўныя замежныя мовы можна вывучыць за шэсць гадоў, але для вывучэння сваёй недастаткова i цэлага жыцця”.

Навіны бібліятэк

Сустрэча з адвакатам аб захаванні інтарэсаў непаўналетніх пры разводзе і падзеле маёмасці

21 Лют 2020

20 лютага 2020 г. Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і Беларускай рэспубліканскай калегіяй адвакатаў у рамках мерапрыемстваў па інфармацыйна-прававой асвеце грамадзян была арганізавана і праведзена штомесячная тэматычная сустрэча з адвакатам “Непаўналетнія: захоўваем інтарэсы пры разводзе і падзеле маёмасці”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

22 лютага 1945 года. 77 дзён да Перамогі

22 Лют 2020

Налёты савецкай авіяцыі на гарады Германіі. Становішча ў Берліне. Падрыхтоўка да святкавання Дня Чырвонай арміі. Газета “Ленінская праўда” (Дзяржынскі раён) (№ 13).

Праект “100 дзён да Вялікай Перамогі. Па старонках беларускіх газет 1945 г.”

Пра дзень роднай мовы ў бібліятэцы даведаліся гледачы праграмы “Добрай раніцы, Беларусь!”

21 Лют 2020

У эфіры тэлеканала “Беларусь 1” намеснік генеральнага дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Алена Далгаполава расказала пра тое, што падрыхтавалі супрацоўнікі “алмаза ведаў” да Міжнароднага дня роднай мовы.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

УДК на беларускай мове для арганізацыі краязнаўчых фондаў

21 Лют 2020

20 лютага ў Мінскай абласной бібліятэцы імя А.С. Пушкіна адбыўся практыкум “Ужыванне Універсальнай дзесятковай класіфікацыі на беларускай мове для арганізацыі краязнаўчага фонду публічнай бібліятэкі і яго адлюстравання ў электронным каталогу”, падрыхтаваны Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

111