ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
Чытайце самі, чытайце з намі
І болей, і болей уважліва

Маўчанне сфiнкса

Маўчанне сфiнкса
Іншыя навіны

Дэбютны зборнiк гэтай дваццацiгадовай паэткi ўкладаў самы вядомы беларускi паэт, афармляў самы вядомы мастак, фiнансавала легендарная княгiня-мецэнатка… I быў надрукаваны ў гэтым зборнiку верш, якi стаў народнай песняй.

Зборнiк называўся «Курганная кветка» i пабачыў свет 105 год таму. Яго аўтар – Канстанцыя Буйло, дачка Антона Буйло, аб’ездчыка графа Тышкевiча.

Зрэшты, кiм Антон толькi не працаваў: трэнiраваў у Вiльнi скакавых коней князя Гагарына, быў ляснiчым, таксiдэрмiстам. Але галоўнае – чалавек адукаваны, з любоўю да кнiгi. Гэтак жа, як i мацi, Настасся Францаўна, якая цудоўна спявала i стварыла сямейны хор. Жыла сям’я тады ў Вiшнева Валожынскага раёна, там жа, натхнёны цудоўнай прыродай, i нарадзiўся верш юнай Канстанцыi:

Люблю наш край, старонку гэту,
Дзе я радзiлася, расла,
Дзе першы раз пазнала шчасце,
Слязу нядолi пралiла.

У Вiшнева вучыла дзяцей графа Храптовiча францужанка Эмiлiя Станкевiч. Яна ўзялася выкладаць французскую мову i Канстанцыi, якая сябравала з дачкой сваёй настаўнiцы – Уладзiславай, Уладкай. Шчырае сяброўства прадоўжыцца ўсё жыццё. Костку i Уладку звяжа яшчэ адно iмя – Iван Дамiнiкавiч Луцэвiч. Янка Купала.

Вось што ўспамiнае Канстанцыя Буйло пра свой першы вiзiт у рэдакцыю «Нашай Нiвы»:

«Нехта, узяўшы мяне за плечы, павярнуў да сябе. Перада мной стаяў высокi, тонкi мужчына, з сiнiмi вачыма, задумлiвы i сур’ёзны. – «Ты, мусiць, Буйлянка, – лагодна сказаў ён мне, – ну а я Купала. Дык давай знаёмiцца». I ён, нагнуўшыся, пацалаваў мяне так сур’ёзна i ўрачыста, што я нават не здзiвiлася, а смяшлiвая Уладка не засмяялася. Да гэтага знаёмства яшчэ Купала прысвяцiў мне вельмi прыгожы свой верш».

У другiм варыянце гэтых успамiнаў 1962 г. Буйло не згадвае нi пра пацалунак, нi пра тое, што з ёй была Уладка. I ўвогуле сцвярджае, што тады мела год чатырнаццаць. Але верш, прысвечаны ёй Купалам да гэтага знаёмства, надрукаваны ў № 36 «Нашай Нiвы» за 1910 г., а паколькi годам нараджэння паэткi лiчыцца 1893-цi, было ёй не менш сямнаццацi.

kvetka_2.jpg

Уладзiслава Станкевiч i Янка Купала.

Падчас першай сустрэчы Купала прапанаваў юнай госцi заначаваць у рэдакцыi. Тая «мусiла пагадзiцца». У кабiнеце рэдактара «была шырокая, мяккая канапа», «Купала прынёс бутэльку салодкага вiна i яблыкаў». Згодна з успамiнамi Канстанцыi, яны да ранiцы ўдваiх па чарзе чыталi п’есу «Паўлiнка».

Чытаў «Паўлiнку» паэт з Канстанцыяй. Але менавiта смяшлiвая Уладка, Уладзiслава Станкевiч, у 1916-м зробiцца ягонай жонкай.

У 1914 годзе Купала стаў галоўным рэдактарам «Нашай Нiвы» i прапанаваў Канстанцыi падрыхтаваць яе першы зборнiк. Вершы для кнiгi падбiраў сам, працаваў «з вялiкiм замiлаваннем, як над сваёй».

Вокладку ўзяўся ствараць Язэп Драздовiч. Мастак-вiзiянер, якi сцвярджаў, што ў «вiдзежах» сваiх падарожнiчае ў часе i па iншых планетах. На малюнак яго натхнiлi радкi Буйло «Я каханне маё пахаваю ў душы, спакой сфiнкса на твар палажу». Таямнiчы дзявочы профiль, рот схаваны пад вэлюмам… Сфiнкс у стылi арт-дэко.

kvetka_3.jpg

Малюнак Язэпа Драздовiча выяўляе сфiнкса з завязанымi вэлюмам вуснамi – алюзiя на радок паэткi.

Сродкi на зборнiк «Курганная кветка» выдзелiла мецэнатка беларускага руху княгiня Магдалена Радзiвiл. I тут усё не так проста. Буйлянка атрымала запрашэнне ад княгiнi наведаць яе ў Мiнску. Панi Магдалена ашаламiла маладую госцю прапановай: «Я хачу вам дапамагчы паступiць у варшаўскi манастыр шарытак. Там вы прабудзеце нейкi час. Калi вырашыце стаць шарыткай, я ўнясу за вас багаты пасаг. Нам трэба мець уплыў на беларускую палiтыку».

Разгубленая Канстанцыя як мага ветлiва адмовiлася.

kvetka_4.jpg

Магдалена Радзiвiл.

I вось кнiга з’явiлася на свет – у Вiльнi, у друкарнi Марцiна Кухты, вядомай нам па апошнiм вершы Максiма Багдановiча. Купала, высылаючы сваёй пратэжэ асобнiкi, пiсаў: «Пасылаю табе кнiжкi, зрабiў – як умеў. Дрэнная папера, але лепшай не маглi дастаць».

Першы водгук на зборнiк таленавiтай паэткi напiсаў Максiм Багдановiч, якi яшчэ ў 1911 годзе ў аглядзе беларускай паэзii адзначаў: «Адна толькi Канстанцыя Буйла абяцае развiцца ў праўдзiвы асабiсты талент».

Дэбютны зборнiк Канстанцыi Буйло стаў класiкай беларускай лiтаратуры.

Вершы з «Курганнай кветкi» сталi надзвычай папулярнымi. Як сведчыў Рыгор Шырма, у Заходняй Беларусi ўсе яны зрабiлiся песнямi. А «Люблю наш край», якi паклаў на музыку Мiкола Равенскi, лiчыўся гiмнам.

Пасля таго як выйшаў яе першы зборнiк, Канстанцыя Буйло па просьбах Ластоўскага, Цёткi i Купалы адправiлася несцi культуру ў народ – працаваць у полацкай кнiжнай краме. А тады пачалася вайна. Потым – рэвалюцыя. Потым Канстанцыя Буйло, якая стане Калечыц, пераедзе з мужам у Маскву, перажыве яго арышт. Наступны зборнiк вершаў, «Свiтанне», выйдзе ў яе праз 36 год, у 1950-м. На Беларусь Буйло вернецца толькi попелам – на Вiшнеўскiя могiлкi.

Аўтар публікацыі: Людміла Рублеўская.

Крыніца: СБ – Беларусь сегодня


Навіны

Знаёмыя і малавядомыя старонкі творчасці Агінскага

15 Ліс 2019

Дзяржаўны дзеяч, палітык, дыпламат і кампазітар. Міхал Клеафас Агінскі – імя, якое ведае кожны, а яго паланэз “Развітанне з Радзімай” з’яўляецца найбольш вядомым музычным творам. Аднак не многія ведаюць, што кампазітарам было напісана больш за 70 твораў, сярод якіх оперы, вальсы і мазуркі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Нацыянальная бібліятэка Беларусі на адной з галоўных у свеце дыскусійных пляцовак

15 Ліс 2019

Дырэктар Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Раман Матульскі прыняў удзел у рабоце VIII Санкт-Пецярбургскага міжнароднага культурнага форуму, які праходзіць з 14 па 16 лістапада 2019 г. i прысвечаны тэме культурных кодаў ва ўмовах глабалізацыі. Штогод Форум прыцягвае тысячы экспертаў і гасцей з усяго свету.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Супрацоўнікі бібліятэкі сустрэліся з кіраўніком адміністрацыі Першамайскага раёна

14 Ліс 2019

14 лістапада ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі прайшла сустрэча працоўнага калектыву з кіраўніком адміністрацыі Першамайскага раёна Ігарам Кудрэвічам.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

XVIII Міжнародная канферэнцыя “Развіццё інфарматызацыі і дзяржаўнай сістэмы навукова-тэхнічнай інфармацыі”

14 Ліс 2019

У Аб’яднаным інстытуце праблем інфарматыкі НАН Беларусі 21 лістапада 2019 года пройдзе XVIII Міжнародная канферэнцыя “Развіццё інфарматызацыі і дзяржаўнай сістэмы навукова-тэхнічнай інфармацыі (РІНТІ–2019)”.

Навіны бібліятэк

Валерый Славук прапануе чытаць Макса Фрая

14 Ліс 2019

У лістападзе прыхільнікаў графікі і ў прыватнасці творчасці Валерыя Славука парадавала з’яўленне новай серыі кніг – “Палац мастацтва” (і гэта невыпадкова, бо ўсе мастакі, творчасць якіх будзе адлюстравана на яе старонках, неаднаразова выстаўляліся ў галоўным храме мастацтва Беларусі).

Аўтарскі погляд

111