ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
Рэсурсы ВЧЗ у лічбавай трансфармацыі адукацыі
Як правесці дзень усіх закаханых... у бібліятэцы?

Класiка пачалася ў Глiнiшчах

Класiка пачалася ў Глiнiшчах
Іншыя навіны

8 лютага ў Iвана Мележа, чый векавы юбiлей мы адзначым у наступным годзе, быў дзень народзiнаў.

«Вясной 1975 года ў будынку Купалаўскага тэатра адбылася сустрэча чытачоў (цi не апошняя) з Iванам Паўлавiчам Мележам. Ён сядзеў у ложы, глядзеў i слухаў неяк вельмi ж сур’ёзна, нават строга i тады, калi мы, выступаючы, спрабавалi падвясельваць сябе, аўдыторыю i яго самога рознымi гiсторыямi пра яго палешукоў, яго родныя Глiнiшчы…

Увесь вечар быў, заставаўся задумлiвы, невясёлы, бо ведаў больш за нас. Ужо занатавана была ў яго запiсных кнiжках балючая думка: «Адламала галiну, на якой поўна зялёных яблык, я як гэтая галiна. Поўна ва мне задум, якiя прападуць са мной».

Так пачынаецца артыкул Алеся Адамовiча, прысвечаны беларускаму класiку.

Тое, што Iван Мележ сустрэўся з чытачамi ў Ку­па­лаўскiм тэатры, не выпадкова. Ён i сам спрабаваў сябе ў драматургii. А ў часы адлiгi ягоныя знакамiтыя «Людзi на балоце» з’явiлiся на сцэне Купалаўскага ў пастаноўцы рэжысёра Барыса Эрына. Ролю Васiля выконваў Генадзь Гарбук, а ролю Мiканора – Аляксандр Гарцуеў.

Праз шмат гадоў, у 2012-м, Аляксандр Гарцуеў ужо ў якасцi рэжысёра зробiць новую тэатральную версiю «Людзей на балоце», якая з поспехам iдзе дасюль. Ролю Ганны iграе дачка Аляксандра Гарцуева Валянцiна.

Свiнапас i паэт

Максiм Танк аднойчы сказаў пра Мележа: «Яму не было патрэбы прабiвацца ў лiтаратуру. Яна сама яго паклiкала, калi ён са скарынкай хлеба ў кайстры пасвiў статак, калi знаёмiўся з кнiжнай мудрасцю, а потым з вiнтоўкай у руках iшоў па цяжкiх i горкiх дарогах вайны, калi, паранены, вырываўся з кiпцюроў смерцi».

Сапраўды, у дзяцiнстве даводзiлася хлапцу з Глiнiшчаў Хойнiцкага раёна пасвiць свiней. Але ж i вучыўся, i маляваў, iграў у драматычным гуртку, пiсаў вершы.

Праўда, першая публiкацыя ледзь не ўнесла змены ў гiсторыю лiтаратуры. Паэт Мiкола Аўрамчык успамiнаў: «Помню, яго першы верш быў падпiсаны прозвiшчам Мелеш. Пасля вайны я спытаў у Iвана, чаму ён змянiў апошнюю лiтару ў сваiм прозвiшчы. Ён, усмiхаючыся, адказаў: «Пачынаючаму трэба разборлiва пiсаць прозвiшча пад сваiм творам».

Шпiталь – месца натхнення

У 1939-м Мележ паступiў у Маскоўскi iнстытут фiласофii, лiтаратуры i гiсторыi iмя М.Г.Чарнышэўскага. Але з першага курса прызвалi ў Чырвоную Армiю. Палiтрук Iван Мележ удзельнiчаў у паходах у Бесарабiю i Букавiну.

А пасля пачалася Вялiкая Айчынная вайна.

Peramoga.jpg
   Чытайце таксама:
   «100 дзён да Вялікай Перамогі. Па старонках беларускіх газет 1945 г.»


У 1942 годзе Мележ апынуўся ў Тбiлiскiм шпiталi: у баях пад Растовам яму раструшчыла плячо. Iшла гаворка пра ампутацыю. Хiрург па прозвiшчы Антонаў выратаваў руку будучага класiка.

У шпiталi Мележ напiсаў свае першыя апавяданнi – левай рукой. У вераснi 1943 года ягоны аповед «Последняя операция» быў надрукаваны ў «Бугурусланской правде». Хаця фактычны дэбют адбыўся яшчэ раней, у 1933-м. Тады юны Мележ удзельнiчаў у конкурсе часопiса «Искры Ильича» на лепшае апавяданне па малюнках «Прыгоды на мяжы» i апынуўся ў лiку пераможцаў.

Вяселле – справа прыватная

З самiм пiсьменнiкам мне не ўдалося пазнаёмiцца: мы размiнулiся ў часе, але ў 1990‑х я сустрэлася з ягонай удавою – рабiла iнтэрв’ю пра яе знакамiтага мужа. Лiдзiя Якаў­леўна баялася дыктафонаў, таму я запiсвала ўсё ад рукi… Запомнiлася яна вельмi светлай, сцiплай, адданай памяцi мужа. Ганарылася тым, што дапамагала Iвану Паўлавiчу ў творчай працы: ён чытаў ёй услых напiсанае, даваў рэдагаваць. Аднойчы яна, напрыклад, заўважыла, што герой выйшаў з пакоя не ў той адзежы, у якой быў апiсаны.

sb_melezh_2.jpg
Купалаўскi тэатр, 1966 г. «Людзi на балоце» Барыса Эрына. Ганна – Лілія Давiдовiч i Васiль – Генадзь Гарбук.

Iван Мележ нездарма давяраў густу жонкi. Лiдзiя Пятрова-Мележ вырасла ў iнтэлiгентнай сям’i. Мацi – з купецкага роду Бугуруслана Арэнбургскай вобласцi, бацька – начальнiк палiтаддзела. Цётка Ксенiя Пятрова – пiсьменнiца i паэтка. У Бугуруслан Iван Мележ прыехаў, калi пасля ранення атрымаў iнвалiднасць. Выкладаў ваенную падрыхтоўку, завочна вучыўся. Лiдзiя была дачкой яго хатняй гаспадынi.

Лiдзiя Якаўлеўна ўспа­мiнала, што яе ўразiў рамантычны выгляд кватаранта: бледны, худы, рука ў марлевай павязцы, светлыя адрослыя валасы i тры тамы «Тихого Дона» ў заплечнiку. Натхнёнасць, унутраны свет i чысцiня. Iван Мележ таксама занатаваў у сваiх дзённiках: «Лiдзiя – дзяўчына асаблiвая. Трэба да яе ўважлiва прыгледзецца».

10 красавiка 1943 года яны, не сказаўшы нiкому нi слова, пайшлi ў ЗАГС i распiсалiся.

sb_melezh_3.jpg
Купалаўскi тэатр, 2012 г. «Людзi на балоце» Аляксандра Гарцуева.
Фота: БелТА

Вяртанне на радзiму

У 1944 годзе ў Бугуруслане ў маладой пары нарадзiлася дачка Людмiла. Праз год Мележ павёз жонку на сваю радзiму. На месцы хаты ў Глiнiшчах – папялiшча. Мацi пiсьменнiка адмовiлася пераязджаць да яго ў Мiнск, i Мележ дапамагаў адбудоўваць хату, нягледзячы на хворую руку.

У 1946 годзе выйшаў яго першы зборнiк апавяданняў «У завiруху». Гэтыя творы высока цанiў Кузьма Чорны. Мiкола Аўрамчык так характарызаваў Мележа: «Сярод маiх таварышаў i аднагодкаў, якiя да самазабыцця былi адданыя лiтаратуры, нiводзiн не выявiў, як ён, такой цвёрдай настойлiвасцi ў дасягненнi мэты. Помню, як Iван пакiнуў спачатку службу ў рэдакцыi, а потым аспiрантуру i выкладчыцкую працу». Усё дзеля творчасцi.

Але грамадскiм дзеячам Мележ заставаўся заўсёды. На VII з’ездзе пiсьменнiкаў Беларусi ў маi 1976 года ён востра крытыкуе становiшча ў беларускiм тэатры: «Драматургiя наша, на мой погляд,  развiваецца аднабакова. Па сутнасцi, амаль знiкла са сцэны сацыяльная, маштабная драма, драма фiласофская, псiхалагiчная».

Сам пакрытыкаваў – сам спрычынiўся да выпраўлення сваiмi «Людзьмi на балоце».

Верталёт на школьным двары

Апошнiя гады Мележ цяжка хварэў. Акрамя ваенных ран, хварэў на ныркi ды яшчэ i сухоты. Iван Шамякiн успамiнаў: «З Мележам мы пачалi з добрага сяброўства. Асаблiва калi ў 1953 годзе пасялiлiся побач, на адной пляцоўцы, праз сцяну, я чуў, як ён кашляў, лёгкiя ў яго таксама былi хворыя».

sb_melezh_4.jpg
Iван Мележ каля школы, у якой вучыўся. Хойнiкi, 1968 г.

У апошнi год жыцця пiсьменнiка кiраўнiк рэспублiкi Пётр Машэраў зрабiў яму падарунак: прывёз на спецыяльным верталёце на ягоную малую радзiму, куды звычайным шляхам хвораму было цяжка дабрацца. Верталёт сеў проста на школьны двор Глiнiшчаў.

Дачка пiсьменнiка Людмiла ўспамiнала, як яны з мацi вычытвалi апошнюю частку «Палескай хронiкi» для часопiса, у канцы значылася: «Працяг будзе». Мележ зайшоў у пакой, яго позiрк упаў на гэтыя словы:

– Хто ведае: будзе цi не будзе…

Iван Мележ памёр, калi яму было ўсяго 55 гадоў. Як бы ён скончыў сваю «Палескую хронiку», якая задумвалася ў пяцi кнiгах, засталося гадаць. А на сцэне Купалаўскага тэатра дасюль жывуць яе героi.

Аўтар публікацыі: Людміла Рублеўская.

Крыніца: газета «СБ – Беларусь сегодня»

Навіны

Семінар віртуальнай чытальнай залы ў Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэце

28 Лют 2020

27 лютага ў Брэсцкім дзяржаўным тэхнічным універсітэце прайшоў семінар “Выкарыстанне рэсурсаў віртуальнай чытальнай залы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі пры стварэнні інавацыйнага навукова-адукацыйнага асяроддзя ВНУ”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Семінары віртуальнай чытальнай залы ў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

28 Лют 2020

27 лютага серыя семінараў віртуальнай чытальнай залы па прадстаўленні электронных рэсурсаў працягнулася ў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Магчымасці выкарыстання віртуальнай чытальнай залы Нацыянальнай бібліятэкі прадстаўлены ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце

27 Лют 2020

26 лютага ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя А.С. Пушкіна прайшоў семінар "Сучасныя падыходы да павышэння эфектыўнасці інфармацыйнага забеспячэння навуковай і адукацыйнай дзейнасці".

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Семінар віртуальнай чытальнай залы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі ў Беларускім дзяржаўным універсітэце

27 Лют 2020

26 лютага ў Беларускім дзяржаўным універсітэце прайшоў семінар “Публікацыйная стратэгія вучонага”. Мерапрыемства было арганізавана БДУ сумесна з Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і кампаніяй Clarivate Analytics.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Лекцыя “Ад «Маладняка» да «Маладосці»”

27 Лют 2020

26 лютага на факультэце сацыякультурных камунікацый Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта пры кафедры тэорыі і практыкі перакладу ў рамках рэспубліканскага праекта “На хвалі часу, у плыні жыцця” адбылася лекцыя “Ад «Маладняка» да «Маладосці»”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Эпізоды мастацкага жыцця Віцебска на старонках газет

27 Лют 2020

Пры ўсіх неадназначных працэсах, якія адбываліся на тэрыторыі Беларусі ў палітычнай, духоўнай і культурнай сферах у 1917–1922 гг., ішлі станаўленне беларускага нацыянальнага выяўленчага мастацтва і фарміраванне шматнацыянальнай групы мастакоў.

Праект “Сведкі эпохі: Беларусь на старонках газет 100-гадовай даўніны”

111