ГалоўнаяНавіныАўтарскі погляд
Пра значэнне архіва Храптовічаў (+ відэа)
Вяртанне кнігазбору Храптовічаў

Зніклыя дзяўчыны: сюжэтны троп, у якім мы маем патрэбу

Зніклыя дзяўчыны: сюжэтны троп, у якім мы маем патрэбу
Іншыя навіны

Паліна Доля

“Вы не бачылі гэту дзяўчыну?”

Ход са знікненнем сустракаецца ў дэтэктывах і трылерах ледзь не часцей, чым мёртвае цела ў замкнёным пакоі або расследаванне серыйных забойстваў. Галоўны герой ідзе па слядах сваёй зніклай каханай, дачкі або блізкай сяброўкі, тым часам раскрываючы ўсё больш і больш таямніц, якіх хапала ў яе жыцці. Займальна? Безумоўна. Вось толькі звярніце ўвагу: статыстыка такіх літаратурных знікненняў мае значную гендарную перавагу. Дык чаму ж у кожнай кнізе знікае жанчына? Давайце паглядзім на гісторыю аднаго з самых папулярных тропаў у сучасным дэтэктыве.

Сёння мы будзем гаварыць пераважна пра дэтэктыўныя гісторыі, але ў гэтага жанру няма манаполіі на выкарыстанне тропа зніклай дзяўчыны. У рэшце рэшт, ім актыўна карыстаюцца ўсюды, дзе трэба нагнятаць атмасферу, але для нагляднасці возьмем гэты канкрэтны жанр – бо ніхто не эксплуатуе тэму знікненняў так актыўна, як гэта робяць дэтэктывы.

Исчезнувшие_девушки_7.jpg

Пра вытокі

Паглядзім праўдзе ў вочы: свет звонку ніколі не быў бяспечным. З дзяцінства нас вучаць не размаўляць з незнаёмцамі, каб не апынуцца зачыненымі ў багажніку іх машыны на шляху ў куды горшую будучыню. Не браць цукеркі ў чужых людзей, не хадзіць у іх дом, нават калі просяць дапамагчы... Патрабаванні, безумоўна, разумныя. Дзеці безабаронныя, і гэтым лёгка скарыстацца зламысніку. Але ці знікае з узростам гэтая безабароннасць? Кожнаму з нас хочацца сказаць “так”, але на самой справе мы ўсе ведаем праўду.

Небяспека чакае нас за кожным вуглом незалежна ад таго, колькі нам споўнілася гадоў. Цагліна можа зваліцца на вашу галаву як у тры, так і ў трыццаць тры гады. Грузавік з друзам не запытаецца пра ваш пашпарт перад тым, як праляцець насустрач на чырвоны сігнал. Але калі мы гаворым пра небяспеку свету вакол, у першую чаргу мы думаем зусім не пра трагічныя выпадковасці, якія могуць нагнаць ў любы момант, – мы думаем пра іншых людзей. Выпадковасці не так палохаюць. У рэшце рэшт, цагліна, якая ляціць на вашу галаву, не адчувае ніякай нянавісці – проста так склаліся абставіны вашай сустрэчы. Зусім іншая справа з людзьмі. Сама думка пра тое, што іншы чалавек, такі ж, як і вы, разумны, са сваім мінулым і сучаснасцю, можа шчыра пажадаць нанесці вам шкоду, жахлівая. Чужая душа – поцемкі, так? І ў іх могуць хавацца зусім цёмныя думкі, якія часам знаходзяць сваё ўвасабленне ў не менш жудасных дзеяннях.

Кожны дзень мы сустракаемся з вялікай колькасцю людзей – пасажырамі ў перапоўненым транспарце, мінакамі на ажыўленай вуліцы, пакупнікамі ў чарзе да касы. Якая верагоднасць, што сярод іх знойдзецца чалавек, чый розум працяты нянавісцю да навакольных? Значна вышэйшая, чым вы можаце сабе ўявіць. Вы маглі сустрэцца з забойцам твар у твар і так і не даведацца пра гэта.

Исчезнувшие_девушки_11.png

Пра дзяўчат

Так, тэму забойства дэтэктывы эксплуатуюць яшчэ часцей, але гэта гісторыя для асобнага матэрыялу. Цяпер жа, калі з асновамі ўсё зразумела, вяртаемся да зніклых дзяўчат. Чаму ж у літаратуры іх куды больш, чым зніклых мужчын? Адказ ляжыць на паверхні: жанчыны радзей адчуваюць сябе ў бяспецы. У выпадку раптоўнага нападу ў далікатнай дамы значна меней шанцаў адбіцца, чым у сярэднестатыстычнага мужчыны, і застаецца толькі адно выйсце – ўцёкі. Але і гэта не заўсёды магчыма. Такім чынам, адчуванне ўласнай уразлівасці ў дзяўчат значна мацней. Для іх начныя вуліцы не выглядаюць спакойна: хутчэй, гэта падзямелле з пасткамі, ланцужок мышаловак, ніколі не ведаеш, дзе цябе чакае пагроза.

Исчезнувшие_девушки_3.jpg

Цікавы момант тычыцца ўвасаблення ўразлівасці на старонках кніг. У англамоўнай літаратуры гісторыі аб зніклых дзяўчатах з'яўляюцца кожны год і ў іх назве вельмі часта выкарыстоўваецца слова “girl”. Так, “Исчезнувшая” Гіліан Флін у арыгінале гучыць як “Gone Girl”. “Девушка в поезде” Полы Хокінс – “The Girl on the Train”. Нягледзячы на ​​тое, што яно можа выкарыстоўвацца ў значэнні “дзяўчына” (і звычайна менавіта яно маецца на ўвазе), дзякуючы значэнню “дзяўчынка” слова дадаткова падкрэслівае гэта самае пачуццё ўразлівасці. У рэшце рэшт, дзеці яшчэ больш безабаронныя перад небяспекай.

Исчезнувшие_девушки_6.jpg

Пра статыстыку

Яшчэ адзін важны аспект. Сумная статыстыка забойстваў сцвярджае, што мужчыны з большай верагоднасцю становяцца ахвярамі нападзення незнаёмцаў, у той час як жанчыны куды часцей пакутуюць ад рук блізкіх людзей. Муж, партнёр, член сям'і... Напэўна вы куды часцей сустракалі трагічныя навіны пра тое, як хатні гвалт або простая рэўнасць заходзілі занадта далёка. Але калі вы ў апошні раз бачылі навіну пра жанчыну, якую падазраюць у забойстве ўласнага мужа? У гэтай сітуацыі палохае тое, што блізкі вам чалавек можа хаваць нешта жудаснае. Вам здавалася, што вы ведаеце адзін аднаго ўсё жыццё, але гэта не так. Любімы муж аказваецца незнаёмцам з благімі намерамі – як такое можа не зачапіць? Бо мы ўсе хоць раз абпальваліся на неапраўданым даверы да блізкіх, і гэта знаёмае пачуццё максімальна ўвасабляецца ў тропе зніклай.

Исчезнувшие_девушки_9.png

Пра эмпатыю

Дзяўчыне прасцей знікнуць, і гэта выклікае больш спагады.

Чытач са старту пачынае верыць: гераіня не знікла па сваёй волі. Не збегла, не спаліла масты ў спробах пачаць новае жыццё. З ёй здарылася нешта жудаснае, і з гэтым трэба тэрмінова разабрацца. Таму галоўны герой, не раздумваючы ні секунды, пачынае сваё расследаванне, выкрываючы складаны клубок з сувязяў, адносін і старых грахоў. І, як бы дзіўна гэта ні гучала, часцяком у кнігах пра зніклую дзяўчыну адсутнічае сэрца гісторыі – сама зніклая. Яна – мэта, набор доказаў і зачэпак, гісторыя за кадрам. Амаль заўсёды нам застаецца самім дадумваць, што ж з ёй адбылося, збіраючы па кавалачках карціну яе апошніх перад знікненнем дзён. Гісторыя ператвараецца ў бясконцую спробу запоўніць гэтую пустэчу, знайсці прапажу. І разам з тым мы запаўняем пустую прастору злавеснымі падрабязнасцямі. З гераіняй здарылася нешта жудаснае – але што менавіта? З якімі выпрабаваннямі яна сутыкнулася? Ці было балюча? Ці выжыла яна? Чым больш падрабязнасцей, тым мацней мы ўцягваемся, суперажываем, верым у добры канец. Бо пасля столькіх пакут хіба не заслугоўвае гераіня быць шчаслівай? Ну ці хаця б жывой?

Исчезнувшие_девушки_10.png

Пра прычыны

Можна паспадзявацца, што аднойчы свет вакол нас стане настолькі спакойным, што нават у літаратуры баяцца будзе няма чаго, і жанчыны, якія да гэтага рэгулярна знікалі на кніжных старонках, нарэшце апынуцца ў бяспецы і здабудуць свой голас – у кадры, а не за яго межамі. Але хіба станем мы такое чытаць? Нас цягне да цяжкіх гісторый чужых перажыванняў, гвалту, страху. Кожны раз, беручыся за такую ​​кнігу, мы нібы націскаем на яшчэ не зніклы сіняк: ірацыянальна, балюча, але прымушае адчуваць сябе жывым. Мы чытаем пра тое, што хвалюе нас саміх, а хвалюе нас уласная ўразлівасць. Кожны дзень вялікае выпрабаванне: ніколі не ведаеш, што з табой можа здарыцца.

Таму мы чытаем гісторыі знікнення дзяўчат. Яны дазваляюць нам адрэфлексаваць пачуццё сваёй уразлівасці і бездапаможнасці, а разам з тым даюць надзею.

Бо пакуль у справе няма мёртвага цела, ёсць шанец на добры фінал.

Исчезнувшие_девушки_4.jpg

Што можна пачытаць на гэтую тэму, дэтэктыўнага і не толькі:

“Исчезнувшая”, Гіліан Флін. Разбурыць вашы ўяўленні пра троп зніклай дзяўчыны, сучасныя дэтэктывы і сямейнае жыццё ў цэлым, але вам спадабаецца.

“Человеческий крокет”, Кейт Аткінсан. Знікненне маці сямейства, якое пачынаецца містычна і нават чароўна, але заканчваецца трымценнем у костках.

“Девушка с татуировкой дракона”, Сціг Ларсан. Герметычны дэтэктыў са шведскім каларытам, даверху забіты неадназначнымі гісторыямі і шкілетамі ў сямейных шафах.

“Мой любимый sputnik”, Харукі Муракамі. Пра анамальныя рэчы, якія адбываюцца з цалкам нармальнымі людзьмі, і адзіноту, якая адбываецца з кожным з нас.

“Девушка в тумане”, Доната Карызі. Класіка тропа зніклай дзяўчыны, дзе на першы план выходзіць сам ход расследавання, а разам з ім – пытанне “што такое ўвогуле справядлівасць?”.

Матэрыял падрыхтаваны аддзелам суправаджэння інтэрнэт-партала.

Навіны

“Беларускі салавей”: новая віртуальная экспазіцыя да 135-годдзя з дня нараджэння Змітрака Бядулі

7 Май 2021

Прадстаўляем новы раздзел віртуальнага праекта “На хвалі часу, у плыні жыцця”, які рэалізуецца Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі, Дзяржаўным музеем гісторыі беларускай літаратуры, Беларускім дзяржаўным архівам-музеем літаратуры і мастацтва і часопісам “Маладосць” да 100-годдзя ўтварэння літаратурнага аб’яднання “Маладняк”.

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

Водгукі пра XVІІ Міжнародныя кнігазнаўчыя чытанні

7 Май 2021

22–23 красавіка ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адбыўся маштабны навуковы форум Міжнародныя кнігазнаўчыя чытанні. Пасля завяршэння канферэнцыі арганізатары падводзяць вынікі, каб вызначыць, наколькі праект дасягнуў сваіх мэт. Сваім меркаваннем пра канферэнцыю падзяліліся яе ўдзельнікі – беларускія і замежныя эксперты.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Ля Кургана Славы адбылося ўрачыстае ўскладанне кветак

6 Май 2021

У Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі склалася асаблівая традыцыя: напярэдадні Дня Перамогі шанаваць памяць загінуўшых, ускладаючы ад імя ўсіх супрацоўнікаў кветкі да манументаў Перамогі, аддаючы даніну глыбокай павагі ўсім пакаленням абаронцаў Айчыны.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Рэсурсы адкрытага доступу і інтэгрыраваныя пошукавыя сэрвісы: прымяненне ў навукова-адукацыйнай дзейнасці

6 Май 2021

5 мая ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі пры падтрымцы выдавецтва Springer Nature адбыўся анлайн-семінар, прысвечаны развіццю ініцыятывы адкрытай навукі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Памяці загінуўшых будзем вартыя!

6 Май 2021

6 сакавіка ў бібліятэцы адбылася ўрачыстая акцыя-свята “Памяці загінуўшых будзем вартыя!”, прымеркаваная да Дня Перамогі. Арганізатарамі выступілі Першамайская раённая г. Мінска арганізацыя РГА “Белая Русь” і Нацыянальная бібліятэка Беларусі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

6 Май 2021

Новы, 22-і па ліку, том серыі «Залатая калекцыя беларускай літаратуры», прысвечаны творчасці Івана Шамякіна, дае нам унікальную магчымасць. Чытаючы творы класікаў, мы часта гадаем наконт прататыпаў, таго, якія рэальныя падзеі з біяграфіі аўтара адбіліся ў тэксце. Тут аб'яднаныя мастацкі твор па матывах аўтабіяграфіі і дакументальны, дзе выкладзены сапраўдныя падзеі, якія ляглі ў аснову мастацкага твора. Гаворка пра пенталогію «Трывожнае шчасце», якая прынесла маладому Шамякіну славу, і аповесць «Слаўся, Марыя!».

Навіны бібліятэк

6 Май 2021

Знакамітую ваенную драму і адзін з самых моцных фільмаў пра вайну “Ідзі і глядзі” Элема Клімава пакажуць у мінскіх кінатэатрах паўторна. Сеансы пройдуць у кінатэатрах “Мір” і “Цэнтральны” 6–9 мая.

Навіны бібліятэк

Бібліятэкарам
111