ГалоўнаяНавіныАўтарскі погляд
“Інбелкульт адкрыў беларусам і ўсяму свету цэлы народ з яго мовай, культурай, гісторыяй” (У. Гусакоў)
Метадычнае суправаджэнне дзейнасці публічных бібліятэк

“Лепш я”: 8 пісьменнікаў, якія адаптавалі для кіно чужыя кнігі

“Лепш я”: 8 пісьменнікаў, якія адаптавалі для кіно чужыя кнігі
Іншыя навіны

Паліна Доля

Экранізацыі кніг – балючая тэма амаль для кожнага кнігалюба. Шлях ад арыгінальнага тэксту да яго кінаўвасаблення часта аказваецца занадта цярністым, таму на выхадзе атрымліваецца амаль-тая-самая-гісторыя-але-не-зусім. Або зусім-іншая-гісторыя. Або жах-нейкі. У такія моманты адаптацыю сцэнарыя вельмі хочацца дэлегаваць аўтару кнігі – ён пэўна ведае, што рабіць! Ну ці хаця б пасадзіць у сцэнарысцкае крэсла іншага пісьменніка і спадзявацца, што ён з павагай паставіцца да арыгіналу. Сёння ўспомнім некалькі гісторый пра тое, як вядомыя пісьменнікі ператваралі ў сцэнарый кнігі іншых вядомых пісьменнікаў – паспяхова ці не вельмі.

2022.01.28_1.png

Рут Правер Джабала і “Пакой з відам”

Без жартаў, яна літаральна нумар 1 у гэтым спісе па ўсіх параметрах – з каго пачаць, як не з яе? Адзіная пісьменніца, якая атрымала і Букераўскую прэмію, і “Оскар” за лепшы сцэнарый! Шчыра кажучы, нават два “Оскары”. Рут Правер аказалася неверагодна таленавітай ў пераносе літаратурных твораў на кінаэкран: настолькі, што рэжысёр Джэймс Айворы клікаў яе ў якасці сцэнарыста ў большасць сваіх праектаў.

Такім чынам, сярод яе сцэнарных работ – “Пакой з відам” (1985) і “Говардс Энд” (1991), абодва фільмы зняты па раманах Э.М. Форстэра, абодва прынеслі ёй “Оскар”. А яшчэ “На зыходзе дня” (1993) па кнізе Кадзуа Ісігура (намінацыя на “Оскар” дадаецца). І тры экранізацыі раманаў Генры Джэймса (“Еўрапейцы”, “Бостанцы” і “Залатая чаша”). І “Квартэт” паводле рамана Джын Рыс. І яшчэ шмат усяго важнага і цікавага. Рут Правер Джабала, польская яўрэйка, чыя сям'я ўцякла ад нацызму і столькі ўсяго перажыла, змагла стаць адной з самых паспяховых сцэнарыстак мінулага стагоддзя – вельмі натхняльна.

2022.01.28_2.png

Олдас Хакслі і “Пыха і прадузятасць”

Гучыць амаль неверагодна, але Олдас Хакслі – той самы, у якога антыўтопіі і наркатычныя трыпы на кожным кроку – напісаў сцэнарый для першай экранізацыі культавай кнігі Джэйн Осцін “Пыха і прадузятасць”. Фільм выйшаў у 1940 годзе і не вельмі акупіўся ў пракаце, але быў цёпла прыняты крытыкамі і грамадскасцю. Нават “Оскар” за лепшую працу мастака-пастаноўшчыка атрымаў. Можна лічыць гэты вопыт сцэнарнай працы Хакслі вельмі паспяховым.

Але гэта, канешне, не ўсё. Крыху пазней пісьменнік разам з Джонам Хаўсманам напісаў сцэнарый для яшчэ адной класікі амерыканскага кінематографа – “Джэйн Эйр” паводле рамана Шарлоты Бронтэ. Больш за тое, ён мог нават стаць сцэнарыстам “Алісы ў Краіне цудаў”! Пагадзіцеся, гэта куды бліжэй да літаратурна-наркатычных прац Хакслі. У 1945 годзе Уолт Дысней, ведаючы пра вялікую любоў пісьменніка да дзіўных вобразаў і Люіса Кэрала, прапанаваў Хакслі напісаць сцэнарый для фільма, у якім спалучаліся б анімацыя і жывыя здымкі. Але не склалася. Хоць сцэнарый і быў напісаны ў агульных рысах, Дысней вырашыў адмовіцца ад ідэі камбінаваных здымак і засяродзіцца на анімацыі, якая мела пад сабой меншую літаратурнасць, чым планаваў Олдас Хакслі. Прынамсі яму хаця б заплацілі.

2022.01.28_3.png

Фрэнсіс Скот Фіцджэральд і “Знесеныя ветрам”

Гісторыя Фіцджэральда як сцэнарыста – гэта гісторыя падзенняў і… яшчэ большых падзенняў. Неверагодны пісьменнік, які стварае вельмі тонкія і праніклівыя шэдэўры, перыядычна прыцягваўся да напісання сцэнараўыяў і атрымліваў адмовы. Усяго ён здзейсніў не менш за дзесяць спроб – правальных, на жаль. Сярод яго адрынутых сцэнарных прац ёсць і чарнавік да вечнай класікі “Знесеныя ветрам”. Падчас працы над ім Фіцджэральду было забаронена выкарыстоўваць словы, якія не сустракаліся ў арыгінальным тэксце Маргарэт Мітчэл. Гэтае жудаснае абмежаванне, якое, верагодна, і прывяло да не надта добрага выніку. Праект згарнулі.

Не-не, не плачце, у канчатковым выніку ён напісаў сцэнарый, які прынялі! Так, са значнымі перапрацоўкамі, але ўсё ж. У 1938 годзе на кінаэкраны выйшаў фільм “Тры таварышы” паводле рамана Эрыха Марыі Рэмарк, і імя Фіцджэральда нават значыцца ў цітрах. Фільм атрымаўся прыгожым, уражальным, а галоўнае, вельмі дакладным і абыходлівым з арыгіналам – а значыць, усё было не дарма.

2022.01.28_4.png

Трумэн Капотэ і “Вялікі Гэтсбі”

Працы самога Фіцджэральда, вядома, таксама абавязкова павінны былі атрымаць сваю кінаверсію – і тут не абышлося без сумных адмоў. Стварыць сцэнарый да бліскучага “Вялікага Гэтсбі” спачатку прапанавалі Трумэну Капотэ. І, шчыра кажучы, ён выглядаў вельмі надыходзячым – такім багемным, яркім, тое, што трэба. Як аказалася, Трумэн Капотэ падчас працы быў празмерна сабой – яго чарнавік назвалі “занадта гомаэратычным і жорсткім” (быццам бы арыгінал не быў такім). І адпрэчылі, вядома.

Пісьменніка гэта настолькі абразіла, што падчас аднаго са сваіх выступаў на тэлебачанні ён назваў кінастудыю Paramount “зборышчам прыдуркаў”. Фільм у выніку выйшаў у 1974 годзе, але па сцэнарыі Форда Копалы.

Вядома, гэта не адзіны сцэнарны досвед Капотэ – астатнія куды больш паспяховыя. Напрыклад, разам з Уільямам Арчыбальдам ён стварыў сцэнарый да фільма “Нявінныя” (1961) паводле рамана Генры Джэймса “Паварот вінта”, і гэта быў фурор. Да гэтага часу лічыцца адным з самых трывожных і страшных фільмаў жахаў 1960-х.

2022.01.28_5.png

Рэй Брэдберы і “Мобі Дзік”

Вы, магчыма, у замяшанні, бо ведаеце Брэдберы як пісьменніка-фантаста, а кіт з “Мобі Дзіка” нават не прышэлец. Ніякай фантастыкі. Зрэшты, неверагодная любоў пісьменніка да фільмаў Джона Х'юстана аказалася мацней за ўсе забабоны – ён проста хацеў папрацаваць з любімым рэжысёрам, не важна, над чым менавіта. Сам ён расказваў пра гэта адну чароўную гісторыю. Калі Брэдберы было 29, ён патрапіў на прэм'еру фільма Х'юстана і па шчаслівай выпадковасці яго месца апынулася перад рэжысёрам. Яму хацелася крычаць пра сваю любоў, але ён цвёрда вырашыў, што спачатку выпусціць у друк тры кнігі ў якасці аргументу. Так, толькі ў 1951 годзе, у Дзень святога Валянціна, Брэдберы змог сустрэцца з Х'юстанам, паказаць яму свае кнігі і прапанаваць сумесную працу. Праз некалькі гадоў Х'юстан прапанаваў яму “Мобі Дзіка”.

Гэта не было лёгкім досведам. Рэй Брэдберы адразу прызнаўся, што ні разу не дачытаў гэты раман да канца, але паабяцаў паспрабаваць у бліжэйшыя дні і даць выразны адказ на прапанову. Х'юстан чакаў. А Брэдберы пачаў чытанне з сярэдзіны – і ўлюбіўся ў тое, наколькі паэтычнай аказалася кніга. Герман Мэлвіл як пісьменнік і яго гісторыя пагоні за кітом не натхнялі яго, але амаль шэкспіраўская паэзія ў кнізе ўразіла. “Шэкспір ​​напісаў «Мобі Дзік», выкарыстоўваючы Мэлвіла як дошку для спірытычных сеансаў”. Вось так гаварыў Рэй Брэдберы.

Фільм, дарэчы, атрымаўся выдатным, нягледзячы на ​​ўсе спрэчкі рэжысёра і сцэнарыста.

2022.01.28_6.png

Роальд Даль і “Жывеш толькі двойчы”

Не тое каб за гэтай працай стаіць нейкая сур'ёзная гісторыя, але мне вельмі хацелася яе згадаць. Таму што аўтар кнігі пра Чарлі і шакаладную фабрыку не надта стыкуецца з эпічнай бандыянай. “Жывеш толькі двойчы” – пяты фільм у цыкле прыгод Джэймса Бонда, экранізацыя аднайменнага рамана Яна Флемінга. І ён зусім не дзіцячы і не вясёлы. Але Роальд Даль і Ян Флемінг былі добрымі сябрамі, так што адаптацыя атрымалася не толькі дынамічнай і захапляльнай, але і вельмі дакладнай.

2022.01.28_7.png

Нік Хорнбі і “Дзікая”

Вядома, не ўсе гісторыі пра такія адаптацыі адбыліся ў мінулым стагоддзі – сучасныя пісьменнікі таксама часцяком садзяцца за сцэнарыі. Нік Хорнбі ў гэтым дасягнуў вялікага поспеху – праўда, сцэнарый ён пачаў пісаць раней, чым сеў за свой першы раман “Hi-Fi”, але ж мы тут не дзеля храналогіі. Хорнбі заўсёды любіў пісаць дыялогі, так што ў кіно яму было самае месца. Напэўна вы бачылі хаця б адну з яго прац – “Бруклін” (2015) па аднайменным рамане Колма Тойбіна, “Дзікая” (2014) па аўтабіяграфіі Шэрыл Стрэйд, серыял “З любоўю, Ніна” па кнізе Ніны Стыбе. Вядома, гэта не ўсё, да чаго прыклаў сваё пяро Нік Хорнбі, але, мабыць, самае вядомае. Дадаём яго ў гэты спіс за творчую пладавітасць.

2022.01.28_8.png

Ніл Гейман і “Беавульф”

Так. Мне няма чаго сказаць на гэты конт, проста захацелася падзяліцца. Усё ж “Беавульф” (2007) быў зняты па аднайменным эпасе – гэта ж таксама літаратура, а значыць, залічваецца. Ніл Гейман сеў за працу над гэтым сцэнарыем адразу пасля таго, як экранізацыя яго ўласнага графічнага рамана “Пясочны чалавек” (шыкоўнага, між іншым) была жорстка адменена, так што мне хочацца верыць, што нейкая частка яго настрою ўсё ж увасобілася ў “Беавульфе”.

У наступны раз, выбіраючы фільм для прагляду, звярніце ўвагу на сцэнарыстаў: раптам хто з вашых любімых пісьменнікаў прыклаў да яго руку.

Матэрыял падрыхтаваны аддзелам суправаджэння інтэрнэт-партала.

Навіны

Размова з адвакатам аб адказнасці за дзеянні ў сацыяльных сетках

20 Май 2022

19 мая Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і Беларускай рэспубліканскай калегіяй адвакатаў у рамках мерапрыемстваў па інфармацыйна-прававой асвеце грамадзян была арганізавала і праведзена штомесячная тэматычная сустрэча з адвакатам “Адказнасць за дзеянні ў сацыяльных сетках (каментарыі, лайкі, рэпосты)”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Падзяка за паспяховае супрацоўніцтва ў лічбавізацыі культурнай спадчыны

19 Май 2022

19 мая ў рамках II Міжнароднага лічбавага форуму #GBC (Дзяржава. Бізнес. Грамадзяне) намеснік генеральнага дырэктара ТАА “Беларускія воблачныя тэхналогіі” Міхаіл Дука ўручыў генеральнаму дырэктару Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Аксане Кніжнікавай падзяку за паспяховае супрацоўніцтва пры рэалізацыі праекта па лічбавізацыі культурнай спадчыны Беларусі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Віншуем з 85-годдзем Святлану Уладзіміраўну Фядулаву!

21 Май 2022

Калектыў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі ад усёй душы віншуе Святлану Уладзіміраўну з цудоўным юбілеем і жадае даўгалецця, шчасця і дабрабыту, невычэрпнай энергіі і сіл. Хай кожны ваш дзень будзе напоўнены гармоніяй і спакоем!

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

Візіт дэлегацый сталічных падраздзяленняў органаў унутраных спраў дзяржаў – удзельніц СНД

18 Май 2022

18 мая Нацыянальную бібліятэку Беларусі наведалі дэлегацыі сталічных падраздзяленняў органаў унутраных спраў / паліцыі дзяржаў – удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

XXVIII Міжнародныя Кірыла-Мяфодзіеўскія чытанні

17 Май 2022

17 мая ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі адкрыліся XXVIII Міжнародныя Кірыла-Мяфодзіеўскія чытанні “Хрысціянства ў Беларусі: гісторыя, тэалогія, традыцыі”, прымеркаваныя да 1030-годдзя Праваслаўнай царквы на беларускіх землях.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Бібліятэкарам